İnsan Hakları Derneği’nin (İHD) 2025 yılında yayımladığı rapora göre, Kürdistan ve Türkiye’deki cezaevlerinde bin 400 hasta tutsak bulunuyor. Bunların 335’i ağır hasta tutsaklardan oluşuyor. Yapılan çağrı ve başvurulara rağmen tahliye edilmeyen hasta tutsakların tedavi koşulları da giderek ağırlaşıyor.

Hastane muayeneleri, revire çıkma ve ilaçlara erişim hasta tutsaklar açısından günler süren bir sürece dönüşürken, Adli Tıp Kurumu’nun (ATK) verdiği kararlar da tutsakların yaşam koşullarını daha da zorlaştırıyor.

Bu durumun yoğun olarak yaşandığı kentlerden biri de Wan. Kentte bulunan cezaevlerinde 30 ağır hasta tutsak bulunuyor. Tutsaklar için yapılan sevk ve tahliye başvuruları yanıtsız kalırken, hastane heyetlerinin “cezaevinde kalamaz” yönündeki raporlarına rağmen tahliyeler gerçekleştirilmiyor.

Van cezaevlerinde Necdet Koç, Botan Karsu ve Burhan Adsız’ın da aralarında bulunduğu ağır hasta tutsakların aileleri, yakınlarının tedavi imkanlarına erişebilmesini ve sağlık koşullarının sağlanmasını talep ediyor.

Hasta tutsakların tedaviye erişimde ciddi sorunlar yaşadığını belirten İHD Wan Şube Eşbaşkanı Avukat Mehmet Salih Coşkun, cezaevlerindeki sağlık koşullarının hasta tutsakların durumunu daha da ağırlaştırdığını söyledi. Coşkun, hasta tutsakların tedaviye erişimlerinin keyfi ve idari uygulamalarla engellendiğini belirterek yaşanan sorunları ajansımıza anlattı.

‘HASTANEYE SEVKLER BAZEN HİÇ YAPILMIYOR’

Hasta tutsakların en temel sorunlarından birinin tedaviye erişimde yaşanan zorluklar olduğunu ifade eden Coşkun, hastaneye sevklerin kimi zaman yapılmadığını, kimi zaman ise geciktirildiğini belirterek şunları aktardı:

“Başta hasta mahpuslar olmak üzere diğer tüm mahpusların temel sorunu tedaviye erişimdeki zorluklardır. Hapishane reviri tarafından hastaneye sevklerin bazen hiç yapılmadığını, bazen çok geç yapıldığını ifade ediyorlar. Hastaneye sevklerin gerçekleştiği durumlarda ise kelepçeli muayenenin dayatıldığı yönünde iddialar bulunmaktadır. Bu kelepçeli muayene dayatmasının hem hekimler hem de kolluk görevlileri tarafından yapıldığı ifade edilmektedir.

Özellikle hekimlerin kelepçeli muayene dayatma iddialarına ilişkin İHD, ÖHD, TİHV, Van-Hakkari Tabip Odası, SES ve Baro temsilcilerinden oluşan bir heyetle kentte bulunan her iki kamu hastanesi başhekimliklerini ziyaret edip bu ihlalin hekimler eliyle gerçekleşmemesi için görüşme de yaptık.”

'BAŞVURULARIMIZ OLUMSUZ SONUÇLANIYOR'

ATK’ye sevk edilen ağır hasta tutsakların neredeyse tamamı hakkında olumsuz karar verildiğini belirten Coşkun, ATK’nin ağır hasta tutsakların cezaevinde kalabileceğine ilişkin raporlar düzenlediğini söyleyerek şunlara dikkat çekti:

“Mahpusun hapishanede kalıp kalamayacağına ilişkin değerlendirme yapmaya yetkili tek kurum olan ATK, ne yazık ki ağır hasta mahpusların hapishanede kalabileceğine ilişkin birçok rapor düzenledi. Son süreçte Van’da da hem kurumsal hem de bireysel yapılan birçok başvuruya olumsuz dönüş yapıldı.

Botan Karsu’nun sağlık durumu çok ağır. Tedavisinin Diyarbakır’da devam edilmesi gerekiyor ama sevk talepleri sürekli reddediliyor. Kişinin kuyu tipi hapishanelerde tutulması tek başına bir ihlal oluşturuyorken ayrıca tedaviye erişim hakkı da engelleniyor.

Bu ihlallerin çözümü ancak insan onuruna yaraşır bir infaz sisteminin uygulanmasıyla olabilir. Ayrıca mahpusun hapishanede kalıp kalamayacağına ilişkin rapor verme yetkisinin sadece ATK tarafından değil, tam teşekküllü hastanelerden alınmasının da önü açılmalıdır.”

'ÖNCE TAHLİYE EDİLDİ SONRA YENİDEN TUTUKLANDI'

Kardeşi Burhan Adsız’ın yüzde 95 engelli olduğunu ve ciddi sağlık sorunlarına rağmen tahliye edilmediğini belirten Reşat Adsız da hasta tutsakların bir an önce tahliye edilmesi çağrısında bulundu.

Van F Tipi Yüksek Güvenlikli Cezaevi’nde tutulan Burhan Adsız, siroz hastası ve yüzde 95 engelli. 2015 yılında tutuklanan Adsız’a, aynı yıl 17 Aralık’ta götürüldüğü Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Dursun Odabaş Tıp Merkezi Sağlık Kurulu tarafından “cezaevinde kalamaz” raporu verildi.

Raporun ardından tahliye edilen Adsız, cezasının onanmasının ardından 2023 yılında yeniden gözaltına alınarak tutuklandı. ATK ise Adsız hakkında önce “cezaevinde kalamaz”, ardından “cezaevinde kalabilir” yönünde rapor hazırladı.

'GÜNLERCE YOĞUN BAKIMDA KALDI'

Her görüş gününde kardeşi Burhan Adsız’ın sağlık durumunun daha da ağırlaştığını ve bunun fiziksel görünümüne de yansıdığını belirten Reşat Adsız, cezaevinde bulunan hasta tutsakların benzer sorunlar yaşadığını söyledi. Kardeşinin ağır sağlık sorunlarına rağmen tahliye edilmemesinin vicdani olmadığını ifade eden Adsız, şöyle konuştu:

“Durumu kaç aydır aynı, hastaneye götürülmüyor. Hastalığı ağır bir şekilde ilerliyor. Her görüşe gittiğimizde durumu daha kötüye gidiyor. Şimdi hem midesi hem de ciğeri ağrıyor. Yürümekte ve konuşmakta olmasa da yemek yemekte çok zorluk yaşıyor. Cezaevinde kalacak durumda değil, bir an önce tahliye edilmesi gerekiyor.

Alınan raporlara rağmen tahliye edilmemesini anlamıyoruz. İlk tahliyesinde günlerce tedavi gördü ve yoğun bakımda kaldı. Şimdi ise tanınmayacak halde, çok fazla kilo kaybetmiş. Bu durumun önüne geçilmeli.”