15 siyasi parti ve örgüt, Norveç’in başkenti Oslo’da ortak bir belgeyi kabul ederek imzaladı. Belge; toplumsal cinsiyet eşitliği, insan haklarının korunması ve idam cezasına karşı mücadeleye ilişkin temel ilkeleri içeriyor.

Belgenin imzalanması, İran İnsan Hakları Örgütü tarafından kolaylaştırılan ve farklı siyasi güçler arasında birkaç ay süren görüşmelerin ardından gerçekleşti. Belgenin hazırlanma süreci, Ekim 2025’te düzenlenen “İslam Cumhuriyeti Sonrası İran’da İnsan Hakları” konferansıyla başladı.

Belgeyi kabul eden toplam 15 partiyi temsilen 12 örgütün temsilcileri Oslo’da bir araya gelerek belgeyi resmen imzaladı.

ORTAK BELGENİN İÇERİĞİ

Belgede temel insan hakları ilkeleri kapsamında hukuki haklarda tam eşitlik ve cinsiyet ayrımcılığının yasaklanması, ölüm cezasına karşı çıkılması, işkencenin yasaklanması, ifade ve toplanma özgürlüğü, adil yargılanma hakkı ve demokratik yönetim ilkelerine yer veriliyor.

Belgenin amacı, geçiş sürecinde tüm yurttaşların bireysel ve kolektif haklarını; cinsiyet, siyasi görüş, etnik köken veya din temelinde herhangi bir ayrım gözetmeksizin güvence altına almak olarak ifade ediliyor.

Belgeyi imzalayanlar arasında ülke genelindeki siyasi partilerin yanı sıra Kürt, Türk, Beluç ve Türkmen toplulukları içerisinde yer alan, farklı siyasi eğilimlere sahip çeşitli gruplar da bulunuyor.

SİYASİ İTTİFAK AMAÇLANMIYOR

Organizatörlere göre girişimin amacı siyasi bir ittifak oluşturmak ya da ortak bir siyasi program geliştirmek değil.

Temel amaç; insan haklarının korunması, idam cezasına ve yapısal ayrımcılığa karşı mücadele ile siyasi tutukluların desteklenmesi alanlarında pratik iş birliği için bir zemin oluşturmak ve aynı zamanda her siyasi yapının bağımsızlığını korumak.

İRAN’DA İNSAN HAKLARI DURUMU

Belgenin imzalanması, insan haklarının ve özellikle kadın haklarının İran’da artan gözaltılar, tutuklamalar, ağır hapis cezaları ve idam cezalarının uygulanması nedeniyle kritik bir aşamaya ulaştığı bir dönemde gerçekleşti.

Son aylarda onlarca kadın aktivist, sivil toplum çalışanı ve protestocu gözaltına alınırken, insan hakları örgütleri kadınlara yönelik idam cezalarının uygulanmasındaki artışın yanı sıra kadın protestocular ve siyasi aktivistlere verilen idam cezalarından duydukları endişeyi dile getirdi.

Uluslararası kuruluşlar, kadın tutsakların yargılanmalarındaki usulsüzlükler, işkence ve temel haklarına yönelik sistematik ihlaller konusunda sürekli uyarılarda bulunurken, bu uygulamaların derhal sona erdirilmesini talep etti.

Belgeyi imzalayan 15 parti ve örgütün isimleri şöyle:

İran Demokratik Cephesi

Ahwaz Demokratik Dayanışma Partisi

İran Sol Partisi

Azerbaycan Demokratik Partisi

İran Kürdistan Demokrat Partisi (PDKİ)

Azerbaycan Demokrasi ve Kalkınma Partisi

Kürdistan Özgür Yaşam Partisi (PJAK)

İran Komünist-İşçi Partisi (WPI)

İran Kürdistan Komala Partisi

Kürdistan Emekçileri Komala Partisi

Beluç Halk Partisi

İran İçindeki Cumhuriyetçilerin Stratejik Konseyi

İran Geçiş Konseyi

Türkmen Sahra İşbirliği Konseyi

İran Cumhuriyetçileri Dayanışması