Kadınların Irak parlamento seçimlerine katılımı, demokrasi, eşitlik, toplumsal cinsiyet, siyasi ve toplumsal kalkınma bağlamında önemli bir konu olarak görülüyor. Kadınlar tüm zorluklara rağmen karar alma mekanizmalarında yer alma mücadelelerinden vazgeçmedi. Irak Parlamentosu altıncı dönem seçimlerinde 25’i kendi seçmen kitlelerinin oyuyla olmak üzere 84 kadın parlamentoya girmeyi başardı.

Bununla birlikte parlamentodaki kadın oranı yüzde 25.5’e ulaştı. Bu oran, 95 kadının parlamenterin olduğu Irak Parlamentosu’nun beşinci dönemindeki yüzde 30’luk orana göre bir düşüş gösteriyor.

Irak Parlamentosu’nda 9’u kotalara ayrılan toplamda 329 sandalye var. Kadınlar için de parlamentoda yüzde 30 kota sistemi uygulanmaktadır.

Irak Parlamentosu’nda altı dönem boyunca toplamda 503 kadın parlamenter yer aldı. Baas rejiminin devrilmesinden sonra Kasım 2005’te yapılan ve anayasanın hazırlanması görevi üstlenilen ilk seçimde 87 kadın, parlamenter olarak seçildi. 275 sandalyenin bulunduğu parlamentoda bu sayı yüzde 25’lik kotayı aşıyordu.

Irak Parlamentosu’nun ikinci döneminde ise 80 kadın parlamenter olarak seçildi. Bu sayı üçüncü dönemde 83, dördüncü dönemde 84 ve beşinci dönemde 97 olarak devam etti. Ancak altıncı parlamento döneminde bu sayı düşüş kaydetti.

Seçim süresince Irak’taki 7 kent ve Kürdistan Bölgesi’nin Duhok kentinde kadınlar kotayla parlamentoda yer buldu. Buna göre; Kürdistan Bölgesi’nde

Hewlêr’de 3 kota adayı ve bir kota dışı aday,

Silêmanî’de 5 kota dışı aday,

Duhok’ta 3 kota adayı parlamentoya girerken, Irak ve tartışmalı bölgelerde (140’ıncı madde kapsamındaki bölgelerde);

Kerkük’te bir kota dışı aday ve 1 kota adayı,

Anbar’da 4 kota adayı,

Basra’da 2 kota dışı aday ve 4 kota adayı,

Divaniye’de 3 kota dışı aday,

Musena’da 3 kota dışı aday,

Necef’te 3 kota dışı aday,

Babil’de 4 kota adayı,

Bağdat’ta 6 kota dışı aday ve 11 kota adayı,

Diyala’da 4 kota adayı

Zikar’da bir kota adayı ve 3 kota dışı aday,

Selahaddin’de bir kota dışı aday ve 2 kota adayı,

Kerbela’da 3 kota adayı,

Musena’da 2 kota dışı aday ve bir kota adayı,

Musul’da bir kotasız aday ve 7 kota adayı,

Vasit’te 3 kota adayı, parlamentoda yer almayı başardı.

Irak’ta kadınlar 1980 yılında resmi olarak seçimlere katılma hakkını elde ettiler. Ancak toplumsal bazı engeller nedeniyle parlamentodaki kadın temsiliyeti hala istenilen düzeyde değil.

Irak Anayasası ve Irak Parlamento Yasası’nın 2019 Tarih ve 16 Sayılı Maddesi’ne göre, parlamentodaki kadın oranı yüzde 25’in altında olmamalıdır. Buna göre 329 parlamento sandalyesinden 84’ünde kadınlar olmalıdır.

2023 tarihli seçim yasasına göre, her vilayet bir seçim bölgesidir ve oylar vilayet genelinde sayılır. Yani oylar, o vilayetteki sandalye sayısına göre dağıtılır. Örneğin Kürdistan Bölgesi’ndeki sandalyeler Hewlêr, Silêmanî ve Dihok olmak üzere 3 kente 11 sandalye şeklinde dağıtılmıştır.

Irak Parlamentosu, 14 Nisan’da Halepçe’ye vilayet statüsü verilmesini onayladı. Buna göre, Halepçe’deki kadın parlamenter adaylar için de 3 sandalye ayrılmalıydı. Son seçimlerde Halepçe’ye ayrılması gereken kota sandalyeleri Silêmanî’ye verildi. Bununla da, kadınlar yine haklarından mahrum bırakıldı.