Barış ve Demokratik Toplum Çağrısı’yla başlayan sürecin ardından Kürdistan’da yıllardır yasaklı olan birçok mezarlık ilk kez ziyaret edildi. HPG ve YJAStar gerillalarının defnedildiği mezarlıkların yıkılmış olduğu görülürken, mezar taşlarının kepçelerle tanınmaz hale getirildiği, havadan yapılan saldırılarda tahrip edildiği ve bazılarının çukurlara gömüldüğü ortaya çıktı. Saldırıların sistematik hale geldiği Şirnex’te aileler, mezarlıkların yeniden inşa edilmesini ve ziyaret yollarının açılmasını istiyor.

Cûdî Dağı’ndaki Cuma Bilika ve Binevş Edessa Şehitliği, 2015’te bombalanarak yıkıldı; çevre duvarı, camisi ve misafirhanesi tahrip edildi. Askeri güvenlik bölgesi gerekçesiyle yıllarca ziyaret edilemeyen mezarlık, 2 Ağustos 2026’da 11 yıl aradan sonra ziyaret edildi. 11 Ekim’de ise mezar taşlarının bir çukura toplu halde gömüldüğü ortaya çıktı. Mezarlıkta, 2006’da şehit düşen Cihan Zilan’ın (Hatice Erbağa) ailesi yıllardır aradığı mezarı buldu.

Gabar Dağı’nın Basret köyündeki Şehîd Binevş Mezarlığı da saldırıların hedefi oldu. 2010-2014 yılları arasında inşa edilen mezarlığın tahrip edildiği, şehit düşenlerin isimlerinin yazılı olduğu çok sayıda mezar taşının kırıldığı öğrenildi.

Besta bölgesindeki Goristana Şehîd Rojat û Şehîd Zelal Mezarlığı da 2017’deki hava saldırısında tahrip edildi. Ve bölge uzun yıllar askeri güvenlik bölgesi ilan edildi.

'KATO-FERAŞİN MEZARLIĞI HALA YASAK'

Ailelerle birlikte mezarlıkları ziyaret eden ve bu konuda çalışmalar yürüten Şirnex MEBYA-DER Yöneticisi Nuri Salgucak, mezarlıkların mevcut durumuna ilişkin konuştu. Mezarlıkları yeniden inşa etmek istediklerini belirten Salgucak, saldırıların insanlık suçu olduğunu söyledi.

Cûdî, Besta, Gabar ve Kato-Feraşin’deki mezarlıklarda bulunan cenaze sayılarına ilişkin bilgi veren Salgucak, şunları aktardı:

“Dört şehitlik var: Cûdî, Besta, Gabar ve Kato-Feraşin. Cûdî’de 98, Besta’da 160, Gabar’da 71 cenaze var. Feraşin’de kaç cenaze olduğunu bilmiyoruz. Yanına karakol inşa edildiği için bölgeye giriş hâlâ yasak. O nedenle ne bizim ne de ailelerin mezarlıklara gitmesine izin veriliyor.”

'HEM HUKUKİ HEM VİCDANİ DEĞİL'

Mezarlıklara yönelik saldırıların kabul edilemez olduğunu vurgulayan Salgucak, şunları söyledi:

“Mezarlıkların durumu çok kötü, hepsini yıkmışlar. Çatışma süreçlerinde ölülerden intikam almak istemişler. Her yeri talan etmişler. Mezarların arasında bir şey bırakmamış, çevrelerini tamamen yıkmışlar. O görüntüleri nasıl anlatacağımızı bilmiyoruz. Tamamen insanlık dışı bir politika. Mezarlıklara saldırı ne hukuken ne de vicdanen kabul edilebilir. İnsan, insanlığından utanıyor. Aileler de mezarlıkları gördüklerinde bunun kabul edilemez olduğunu ve mezarlıklara sahip çıkılması gerektiğini sürekli dile getiriyor. Bu saldırılar dünyanın hiçbir yerinde yok.”

'TOPLU MEZARDAKİ İSİMLER BİLİNMİYOR'

Şirnex’te kimsesiz cenaze bulunmadığını, ailelerin kimlik tespiti için kan örneği verdiğini belirten Salgucak, “Kentte kimsesiz cenaze yok. Bütün aileler, cenazeleri için kan örneği verdi.

Tespit edilen cenazeler oluyor. Ancak bazı aileler yıllar önce kan vermelerine rağmen devlet bu noktada uzun süredir bir yanıt vermiyor. Kan örnekleri bir sonuca ermiyor ve aileler bekletiliyor. Onun dışında kentte, 1990’lı yıllarda cenazelerin defnedildiği toplu bir mezar var. Bu da Şırnak’ın Cumhuriyet Mahallesi’nde bulunuyor. Bu mezarlıkta kaç kişinin defnedildiğini bilmiyoruz” diye konuştu.

'EN BÜYÜK TALEP YENİDEN İNŞA'

Ailelerin mezarlıklara ilişkin taleplerinin net olduğunun altını çizen Nuri Salgucak, şunları belirtti:

“Kurum olarak buna dair yaptığımız çalışmalar var. Öncelikle ailelerle beraber ziyaret ediyoruz. Bu mezarlıkların hepsini yeniden inşa etmek istiyoruz. Bunu da sürecin gidişatı belirleyecek. Şu anda gittiğimiz diğer mezarlıklar hâlâ yasaklı ama biz inisiyatif alıp gidiyoruz. Görüntülerde de görüldüğü gibi mezarlıklar harap edilmiş. Besta Şehitliği’ni kepçelerle dümdüz etmişler. Cûdî’de de durum bundan farklı değil. Çektiğimiz görüntülerde bunlar net bir şekilde görülüyor.”