Batı: HABAŞ’ta patlamanın olduğu gün hem bakım hem de üretim aynı zamanda yapılıyordu

HABAŞ’ta patlamanın olduğu gün hem vincin bakımı hem de üretimin aynı anda yapıldığına dikkat çeken avukat Lütfi Sabri Batı, “İşçiler artık seçim yapmak zorunda; ya doğru düzgün sendikalara üye olacaklar ya da kendi sendikalarını yaratacaklar” dedi.

LÜTFİ SABRİ BATI

İzmir Aliağa’daki HABAŞ Demir Çelik Fabrikası’nda yaşanan işçi katliamının ardından fabrikadaki çalışma koşulları, taşeron sistemi, alınmayan işçi sağlığı iş güvenliği önlemleri ve sendikal örgütlenme tartışma konusu oldu. 19 metal işçisinin feci şekilde can verdiği fabrikada henüz enkaz altındaki işçi arkadaşları çıkarılamamışken, üretimin durdurulmadığı gibi, vardiyalara çağrılan işçilerin bir de ev hapsiyle serbest bırakılan HABAŞ patronu Mehmet Rüştü Başaran’ın İstanbul’daki yalısından verdiği talimatla fabrikaya cep telefonu sokmalarının engellenmesi infial yarattı. Kendi kanları üzerinde yükselen bu vahşi sömürü düzenini protesto eden işçiler, bu kez de karşılarında devletin jandarmasını buldu. Soma-İzmir arasındaki üretim havzalarında çalışan işçilerin avukatlığını yapan Lütfi Sabri Batı, patron, devlet ve sarı sendika üçgeninde ölümle sınanmak ile işsiz kalmak cenderesi arasında sıkıştırılan işçilerin durumunu ANF’ye değerlendirdi. Katliam sonrası üretimin durdurulduğu fabrikada, patlamanın olduğu ünite hariç, 16 Kasım günü, dün sabah işçilerin tekrar işbaşı yaptığına dikkat çeken Batı, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 13. maddesini hatırlatarak, “İşçilerin ciddi ve yakın tehlike karşısında iş görmekten kaçınma hakkı var. Dilekçe verip bu haklarını kullanmaları lazım” dedi.

‘HABAŞ’TA YAKLAŞIK 6 BİN İŞÇİDEN SADECE 500-600’Ü KADROLU!’

Avukat Lütfi Sabri Batı, 19 işçinin can verdiği Aliağa’daki HABAŞ’ın 10 kilometre karelik çok geniş bir üretim havzası olduğunu ve bünyesinde çelik, demir-çelik ve alüminyum gibi farklı metal üretim faaliyetlerinin yürütüldüğünü belirtti. Kendi özel limanı olan HABAŞ’ın metal eritme ve arıtma tesislerinde yaklaşık 6 bin işçinin çalıştığını aktaran Batı, bu işçilerin sadece 500-600’ünün kadrolu olduğuna, gerisinin ise taşeron şirketlere bağlı çalıştığına dikkat çekti. Bu geniş yelpazeli üretim tesislerinde faaliyet gösteren 20-25 farklı taşeron şirketten söz edildiğini belirten Batı, “HABAŞ bir nevi taşeron şirketler üzerinden dönüyor. İş güvencesizliği çok yüksek. Şirket, 400 dereceden ağır ve tehlikeli iş yeri sınıfında yer almaktadır. Birçok çalışan zaten HABAŞ’ın kendi kadrolu işçisi değil. HABAŞ’ın kendi kadrolu işçileri Türk-İş’e bağlı Türk Metal’de örgütlü ve Türk Metal de diğer taşeron işçileri örgütlemeye çalışmadığı gibi, başka sendikanın da bu tesisler içinde faaliyet yürütmesine izin vermiyor. Metal sektöründe üç sendika konfederasyonu arasında centilmenlik sözleşmesi olduğu için, DİSK’e bağlı Birleşik Metal-İş burada örgütleme yapamadığı gibi, Türk Metal’e sarı sendika da diyemiyor. İşçiler ancak toplu bir şekilde başka bir sendikaya geçerse bu durum değişebilir ama çoğu taşerona bağlı çalıştığı için örgütlenme kolay olmuyor. Bu nedenle de Türk Metal adeta bu tesislere çökmüş bir vaziyette” dedi.

‘KADROLU VE KIDEMLİ İŞÇİLER TAZMİNATLA GÖNDERİLİP DÜŞÜK ÜCRETLE GERİ ALINIYOR!’

Katliam sonrası hayatını kaybeden işçilerin taziyelerine giden ve beş aileyle görüşen Batı, HABAŞ’ta çalışan işçilerin büyük çoğunluğunun gurbetçi olduğuna ve çok zor koşullarda çalıştığına işaret etti. Katliamda hayatını kaybeden 19 işçiden Özcan Efe, Ferhat Maraşlı, Ersin Oğuz, Kadir Kaan Özçelik, Yasin Taşçı’nın aileleriyle görüştüğünü anlatan Batı, şöyle konuştu: “İşçilerden Özcan Efe Ağrılı ama ailesiyle birlikte Manisa’da yaşıyordu. Bir çocuk babasıydı ve HABAŞ’ta kadrolu olarak çalışıyordu. Ferhat Maraşlı da 16 yıldır kadrolu olarak çalışan bir işçiydi. Ersin Oğuz Çepni Alevilerindendi ve Kınık’ta yaşıyordu. Ersin Oğuz aynı zamanda trafik kazasında yaşamını yitiren Bağımsız Maden-İş kurucularından ve Onursal Başkanı Tahir Çetin’in eşinin öz amca oğluydu. Ersin orada taşeron işçi olarak çalışıyordu. Kadir Kaan Özçelik de 25 yaşında bir mühendisti; o da taşeron işçi olarak HABAŞ bünyesinde çalışıyordu. Yasin Taşçı ise kadrolu bir işçiydi. Özellikle taşeron şirketlere bağlı çalışan işçiler vardiya artı 4 saat mesai yapıyor, günde çalışma saatleri 12 saati buluyordu. Taşeron işçiler yaklaşık 30 bin TL ücret alıyor. Hafta tatilinde fazla mesai yaparak ücretlerini 40 bin TL’ye çıkarmaya çalışan işçiler, yaklaşık 10 bin liralık ek gelir için dinlenme haklarından bile vazgeçmek zorunda kalıyorlar. Bu tesislerde öyle bir çalışma sistemi var ki kadrolu işçiler kıdem yılına göre zam alıyorlar. Ama özellikle son 2 yıldır kıdemli işçilere yönelik de farklı bir uygulama var. Kıdemli işçilere, ‘Al tazminatını, çık git’ diyorlar. İşçinin tazminatını ödeyip yolluyorlar. Eğer aynı işçi tekrar HABAŞ’ta çalışmak istiyorsa maaşında yüzde 30 indirim dayatıyorlar. Bunu da maaş yüksek geldi diyerek geçiştiriyorlar. Yani HABAŞ’ta son 2 yıldır kadrolu işçilerin tazminatlarını ödeyerek işten çıkarıp, daha sonra yüzde 30 daha düşük maaşla tekrar işe alma yoluyla kıdemlerinin sıfırlandığı bir uygulama bulunuyor.

‘GERÇEK OLMAYAN BİR TAŞERONLUK HİKAYESİ VAR BURADA, KOŞULLAR MADENDEN DE AĞIR!’

Burada aynı zamanda gerçek olmayan bir taşeronluk hikayesi de var. Çünkü aslında bütün taşeronlar öyle ya da böyle merkezi olarak şirkete bağlı. Muhtemelen HABAŞ’ta da aynı sistem mevcut. Taşeron şirketler de, tıpkı Soma madenlerinde olduğu gibi, dayıbaşılığa benzer bir sistemle insan topluyorlar. Mesela temizlik işiyle ilgilenmek için alınan işçiler temizlik dışında üretime de dahil edilebiliyor. Buranın bir de kendi limanı var. O yüzden limanda çalıştırılacak taşeronlar ayrı. Aslında şirketler kompleksi var içeride. Çünkü çok farklı işler aynı anda yapılıyor. İşte atık metal geliyor, eritiliyor, ondan sonra tekrar üretiliyor. Bir de bunun paketlenmesi, yollanması, lojistiğini de yapıyorlar. Bütün bu tesislerdeki alt işlerin tümüne birer taşeron yerleştirmişler ve bu tesislerde öyle berbat çalışma koşulları dayatılıyor ki madenciler bile burada çalışmakta zorlanıyor. Madenden daha ağır çalışma koşulları var burada.”

‘PATLAMA GÜNÜ VİNCİN BAKIMI YAPILIRKEN ÜRETİM DURDURULMUYOR!’

Patlamanın 9 Kasım 2026 tarihinde, normalde haftalık tatil günü iken işçilerin daha fazla para kazanmak için mesaiye geldiği gün yaşadığına dikkat çeken Batı, sözlerini şöyle sürdürdü: “Patlamada yaşamını yitiren Ersin Oğuz’un ailesiyle görüştüğümüzde, bize o gün işçilerin Demir Çelik Fabrikası’na fazla mesai yapmak için gittiklerini söylediler. Patlamanın olduğu gün orada bakım yapılıyor. Yani üretim yapılan bir yerde aynı zamanda bakım yapılıyor. Ailesiyle görüştüğümüz yaşamını yitiren Özcan Efe’nin patlamanın olduğu gün fabrikada olma sebebi, potaları taşıyan vincin bakımını yapmak. Vinç arızalı mı yoksa rutin bir bakım mı onu bilmiyoruz ama burada esas sorun şu ki normalde bir iş yerinde bakım yapılırken üretim yapılmaz. Makineyi hem üretim için çalıştırıp hem o anda bakımını yapmamanız gerekiyor. Ama burada bakım yapılırken üretim durdurulmuyor. Dolayısıyla o gün fabrikada insan sayısı çok fazla iken, muhtemelen bakım sırasında bir tetiklenme oluyor ve bu da patlamaya neden oluyor. Zaten içinde bin derecelik lav olan bir pota var. Çelik de doğalgaz ateşiyle eritiliyor. Vinç potaya vuruyor, potanın zaten zincirleri tutmuyor ve pota devrilirken ya doğalgaz borularına çarpıyor veya içinden dökülen bir şey doğalgaz borularına çarpmış olabilir. Her ikisi de olabilir. Potanın içindeki lavın minimum sıcaklığı 1000 derece. Bakım hariç o gün 50 işçi çalışıyordu. Şimdiye kadar 19 işçinin hayatını kaybettiği söyleniyor ama enkaz altında kalan diğer işçileri arama çalışmaları sürüyor. Mesela şöyle bir bilgi aldık biz: Özcan Efe'nin çalıştığı taşeron şirketin sahibi işçilerini aramaya gitmiş oraya. Yani birçok işçinin henüz cenazelerine ulaşılamadı ve muhtemelen tanınmaz haldeler.”

‘ÖLÜLER ENKAZ ALTINDAN ÇIKARILMAMIŞKEN ÜRETİM DEVAM ETTİ’

İşçilerin ölü bedenleri henüz enkaz altından çıkarılmamışken, fabrikada üretimin devam ettiğine dikkat çeken Batı, patlamanın sabah vardiyasında, 11.30-12.00 sıralarında meydana geldiğini ancak diğer tesislerde üretimin saat 16.00'a kadar sürdüğünü aktardı. Katliamdan sonraki günlerde ise üretimin durmasına rağmen, işçilerin 3 vardiya halinde servislerle fabrikaya taşınmaya devam ettiğini belirten Batı, “Patlamanın olduğu gün Türk Metal Sendikası işçilere, ‘İş yerinde iş sağlığı ve güvenliği tamamdır, çalışmaya devam edin’ diyor. Oysa henüz işçilerin bedenleri enkazdan çıkarılmamış. İşçiler servislerle fabrikaya taşınıyorlar ama orada üretim durmuş vaziyette ve herhangi bir iş verilmeden içeride bekletiliyorlar. En son da işçilerin telefonlarını yanlarına almaları da patronun talimatıyla yasaklanmış. Muhtemelen delil karartmaya çalışıyorlar. İşçiler içeri girip telefonla fotoğraf çekemesin diye telefon yasağı getirmişler fabrikaya ama uygulatamadılar. İşçiler buna tepki gösterdi. Açıklama yapan Türk Metal’i protesto etmek isteyen işçileri de dövmüşler. Türk Metal açıklama için dışarıya kendi üyesi işçileri getirmiş ve sendikayı protesto etmek isteyen fabrikadaki işçileri linç ettirmeye çalışmışlar. Türk Metal’in açıklama yapması için jandarma fabrikadaki HABAŞ işçilerini önce uzaklaştırıyor, sonra gözaltına alıyor” dedi.

‘İSİG KAĞIT ÜZERİNDE VAR, PATLAYAN ÜNİTEDE HİÇ DENETLEME YAPILMAMIŞ!’

HABAŞ’ın iş cinayetleri konusunda sicilinin kabarık olduğunu vurgulayan Batı, 1990'lardan bu yana burada 100’den fazla iş cinayetinin yaşandığını ifade etti. Son 4 yılda (2021-2024 arası) 550 kayıtlı iş kazası meydana geldiğine dikkat çeken Batı, 2025’te ise iş kazası sayısının 240' a ulaştığını, bunun da iş kazalarında ciddi bir artış olduğunu gösterdiğini kaydetti. 9 Kasım’daki büyük patlamadan 4 gün önce, 5 Kasım’da 20 yaşında Eyüp Eğinli isimli taşeron işçinin iş cinayetiyle katledildiğini belirten Batı, katliamın göz göre göre geldiğini vurguladı. HABAŞ tesislerinde diğer iş yerlerinde olduğu gibi denetimlerin de göstermelik olduğuna dikkat çeken Batı, “Konuştuğum bir işçi bana patlamanın olduğu bölümlere iş sağlığı ve iş güvenliği uzmanının hiç girmediğini söyledi. Yani şimdi iş sağlığı iş güvenliğinin hiç girmediği bir bölüm olamaz. İş sağlığı ve iş güvenliği kağıt üzerinde var ama denetleme hiç yapılmadı. Bu uzmanlar Ortak Sağlık Güvenlik Birimi’ne (ÖSGB) bağlı çalışıyorlar. ÖSGB’ler de anonim şirketlerden oluşuyor. Bu anonim şirketler başka şirketlerle iş sağlığı ve iş güvenliği hizmet sözleşmesi imzalıyor. Dolayısıyla parasını denetlediği patronlardan alan bir şirket bu. Sistem böyle çalışıyor, bu da Türkiye’nin bir gerçekliği maalesef” diye konuştu.

‘İŞÇİLER ARTIK BİR SEÇİM YAPMAK ZORUNDA!’

Batı, 16 Kasım sabahından itibaren üretimin durdurulduğu ve ölen işçileri enkazdan çıkarmak için aramaların sürdüğü fabrikada, patlamanın olduğu ünite hariç işçilere tekrar işbaşı yaptırıldığına dikkat çekti. 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nda tehlikeli durumlarda işçilerin çalışmaktan kaçınma hakkı olduğunu hatırlatan Batı, işçilerin bu hakkı kullanabilmeleri için işverene dilekçeyle başvurmaları gerektiğini anlattı. İşçilerin işten çıkarılma korkularını yenmeleri ve kendi hayatları için mücadele etmeleri gerektiğinin altını çizen Batı, “İşçi sınıfı kendisi için bir sınıf olduğu zaman güçlüyse ve bu sınıf olma halini yaratan işçilerin örgütlülüğü ise, işçiler örgütlenmek zorunda. Yani isterlerse işçi meclisi kursunlar, komiteleşsinler ya da düzgün sendikalara üye olsunlar. Düzgün sendikalar eğer centilmenlik sözleşmesi ya da başka bir sebeple kendilerini üye yapmıyorsa, işçiler kendi bağımsız sendikalarını oluştursunlar, tıpkı Depo, Liman, Tersane ve Deniz İşçileri Sendikası (DGD-Sen) ve Bağımsız Maden-İş, BİRTEK-Sen gibi. Bu ülkede her gün 6 işçi ölüyor. İşçiler artık bir seçim yapmak zorunda; ya korkularını yenecekler, doğru düzgün sendikalara, kurumlara üye olacaklar, olmuyorsa kendi sendikalarını ve kurumlarını yaratacaklar ya da işçiler öldürülebilir deyip patronun yanına geçmeleri lazım. Bunun arası yok artık” vurgusunda bulundu.