ABD yönetiminin, Suriye'de Beşar Esad döneminden kaldığı belirtilen gizli nükleer materyallerin güvenli şekilde çıkarılması için Şam ve İsrail ile aylardır gizli görüşmeler yürüttüğü ortaya çıktı.

Axios'un ABD'li ve İsrailli yetkililere dayandırdığı bilgilere göre, görüşmeler sonucunda Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) ile Suriye yönetimi arasında yaklaşık üç hafta önce bir anlaşma imzalandı. Anlaşma kapsamında söz konusu materyallerin tesisten çıkarılması planlanıyor.

ESAD REJİMİNDEN KALAN ‘SITE 99’

İsrail'in yaklaşık iki yıldır yakından takip ettiği belirtilen “Site 99” adlı tesiste, Esad yönetiminin 2007'de İsrail tarafından vurulan El Kibar'daki gizli nükleer reaktör projesiyle bağlantılı materyaller depoladığı öne sürülüyor.

ABD'li bir yetkili, tesiste yellowcake (sarı pasta) olarak bilinen ve uranyum yakıt çevriminde kullanılabilen bir maddenin yanı sıra El Kibar'dan kalan başka nükleer kalıntıların bulunduğunu söyledi.

Bu materyallerin doğrudan nükleer silah üretiminde kullanılamayacağı, ancak teorik olarak radyoaktif maddelerin çevreye yayılmasını amaçlayan “kirli bomba” yapımında kullanılabileceği belirtiliyor.

İsrail'in, Esad yönetiminin devrilmesinin ardından tesise erişimi engellemek amacıyla girişleri bombaladığı da iddia ediliyor.

İSRAİL YENİDEN SALDIRI TEHDİDİNDE BULUNDU

Washington ve Tel Aviv'in bir yılı aşkın süredir materyallerin nasıl güvenli hale getirileceği konusunda görüştüğü belirtildi. İsrail'in, materyallerin tesiste tutulmasına izin vermeyeceğini Washington'a bildirdiği ve gerekirse tesise yeniden saldırabileceği yönünde uyarıda bulunduğu aktarıldı.

Ancak ABD'li yetkililer, İsrail'in hiçbir aşamada tesise yönelik yeni bir saldırının eşiğine gelmediğini belirtti. Washington bunun yerine UAEA'nın sürece dahil edilmesini ve materyallerin Suriye hükümetinin onayıyla çıkarılmasını tercih etti.

Suriye'deki yeni yönetimin ise başlangıçta tesiste nükleer materyal bulunduğundan haberdar olmadığını söylediği aktarıldı.

OPERASYON HENÜZ BAŞLAMADI

İsrail'in birkaç hafta önce tesiste şüpheli hareketlilik tespit ettiği ve yeni Suriye yönetiminin materyallere erişmeye çalışmasından endişe ettiği belirtildi. Hatta İsrail tarafının, Türkiye'nin Şam'a yardımcı olabileceğinden de kaygı duyduğu öne sürüldü.

ABD yönetimi İsrail'den askeri müdahalede bulunmamasını istedi ve diplomatik süreci hızlandırdı. Bunun sonucunda UAEA ile Suriye arasında materyallerin çıkarılmasını öngören anlaşmaya varıldı.

Ancak nükleer materyaller henüz tesisten çıkarılmış değil. ABD'li yetkililer, operasyonun kısa süre içinde başlamasını ve yıl sonundan önce tamamlanmasını umduklarını belirtti. Beyaz Saray, UAEA ve İsrail Başbakanlık Ofisi ise haberle ilgili yorum yapmadı.