Çakmak: Çerçeve yasa bir an önce yürürlüğe girmeli

ÖHD Eş Genel Başkanı Serhat Çakmak, sürecin ilerlemesi için çerçeve yasanın bir an önce yürürlüğe girmesini istedi. Çakmak, hasta tutsakların durumu ve hukuksuz uygulamalara karşı toplumsal basınç oluşturulması çağrısı yaptı.

Barış ve Demokratik Toplum Süreci’nde devlet ve iktidarın somut adımlar atmaması, sürecin ilerlemesinin önündeki en temel engel olarak duruyor. İktidar çevrelerinin “süreç tıkır tıkır işliyor” açıklamalarına karşın Hareket Yönetimi, sürecin ne ilerlediğini ne de bozulduğunu belirterek mevcut durumu “işlemeyen ve yürümeyen süreç” olarak tanımlıyor. İnsan Hakları Derneği’nden Barış Anneleri’ne kadar çok sayıda sivil toplum örgütü de sürecin ilerlemesi, toplumsal güvenin sağlanması ve kalıcı barışın önünün açılması için devlet ve iktidara somut adım atma çağrısında bulunuyor.

Barış ve Demokratik Toplum Süreci’ndeki son gelişmeleri ajansımıza değerlendiren Özgürlük İçin Hukukçular Derneği (ÖHD) Eş Genel Başkanı Serhat Çakmak, sürecin başından bu yana koruyucu bir çerçeve yasaya ihtiyaç duyulduğunu belirtti. Yasanın hâlâ yürürlüğe girmemesinin süreci güvencesiz bıraktığını vurgulayan Çakmak, şöyle konuştu:

“Baştan itibaren hep şunu söylüyorduk: Sürecin bir koruyucu yasaya ihtiyacı var. Bu yasa, sürecin korunması, süreç içerisindeki tarafların statülerinin belirlenmesi ve müzakere masasını sağlamlaştıracak bir yol haritası niteliği taşımalıydı. Aynı zamanda sürecin hangi hukuki zeminde ilerleyeceğini ortaya koymalı, tarafların konumlarını ve sorumluluklarını belirlemeliydi. Biz bu yasayı bir buçuk yıldan fazla bekledik. Bu zaman diliminde gelgitler yaşandı, tıkanıklıklar olduğu belirtildi ve sürecin ilerlemediği gözlemlendi.

Bu aşamalarda atılan adımların tamamı fiili (de facto) adımlardı. Dolayısıyla herhangi bir aşamada süreç bozulmuş olsaydı yeniden başa dönmek zorunda kalacaktık. Bunun zaman bakımından nasıl bir kayba yol açacağını, yeniden aynı aşamaya gelebilmek için ne kadar zaman harcanacağını kimse kolaylıkla öngöremezdi. İşte çerçeve yasanın hayati önemi de burada ortaya çıkıyor. Çünkü süreç içerisinde atılan adımların hukuki bir güvenceye kavuşturulması, sürecin devamlılığı açısından zorunludur.

Her ne kadar 10 Ağustos 2026 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanmış olsa da söz konusu yasa, yürürlüğe girmesi için gerekli MGK onayından henüz geçebilmiş değil. Dolayısıyla bugün hâlâ süreci koruyacak ve güvence altına alacak bir çerçeve yasa uygulamada mevcut değil. Bu durum, sürecin karşı karşıya olduğu risklerin de devam ettiğini gösteriyor. Bir yasanın kabul edilmesi ve Resmi Gazete’de yayımlanması tek başına yeterli değildir. O yasanın uygulanabilir hale gelmesi, sürecin ihtiyaçlarına yanıt vermesi ve taraflara güvence sağlaması gerekiyor.

Son dönemde yaşanan gelişmeler de toplumsal bütünleşmenin önündeki engelleri açık biçimde ortaya koyuyor. Baro seçimlerinde yaşanan tartışmalar, Amedspor’a yönelik ırkçı saldırılar ve benzeri olaylar toplumdaki kutuplaşmayı artırıyor. Bunlar yalnızca münferit olaylar olarak ele alınmamalı. Toplumun farklı kesimleri arasında oluşan karşıtlıkları besleyen, birbirini anlama ve birlikte yaşama zeminini zayıflatan gelişmelerdir.

Halbuki yasanın yürürlüğe girmesiyle birlikte Kürt sorunu ve demokratikleşme meselesi güvenlikçi bir hattan çıkarılarak kamusal alanda tartışılmaya başlanabilir. İnsanların birbirine dokunabildiği, birbirinin ne hissettiğini anlayabildiği bir ortamın yaratılması, doğal olarak toplumsal karşıtlıkların ve kutuplaşmanın azalmasına hizmet edecektir.

Kürt sorununun sürekli güvenlik politikaları üzerinden ele alınması hem Kürtlerin hem de Türklerin bu güvenlikçi bakış açısından kurtulamamasına neden oluyor.”

‘YASANIN YANI SIRA PRATİK ENGELLER DE AŞILMALI’

Sürecin ilerleyebilmesi için bugüne kadar atılan adımların önemli olduğunu ancak bunların tek başına yeterli olmadığını ifade eden Çakmak, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Süreç açısından taşların yerine oturabilmesi için artık sürecin yasalaşması gerekiyor. Meclis’te bir komisyon kurulması, bu komisyonun bir rapor hazırlaması ve sonrasında 10 Ağustos 2026’da Resmi Gazete’de yayımlanan 7595 sayılı yasa önemli adımlar olarak değerlendirilebilir. Ancak bütün bu gelişmelerin amacına hizmet edebilmesi için yasanın MGK onayıyla yürürlüğe girmesi gerekiyor. Aksi durumda toplumsal bütünleşme söylemi üzerinden ortaya konulan hedefin gerçekleşmesi mümkün olmayacaktır. Çünkü toplumsal bütünleşme yalnızca açıklamalarla, iyi niyet beyanlarıyla ya da belirli siyasi aktörlerin sürece ilişkin değerlendirmeleriyle sağlanamaz. Bunun hukuki ve toplumsal karşılığının olması, insanların kendilerini güvende hissedebileceği bir zeminin oluşturulması gerekir. Sürecin başından itibaren bu yasanın gerekliliği dile getirildi. Buna rağmen bugüne kadar bu adımın atılmamış olması ciddi bir eksikliktir.

Üstelik mesele yalnızca çerçeve yasanın yürürlüğe girmesinden ibaret de değil. Bu adımdan bağımsız olarak, pratikte herhangi bir yasal düzenleme gerektirmeyen ve tamamen bürokratik engellerden kaynaklanan sorunlar da hâlâ aşılmış değil. Beraat etmelerine rağmen görevlerine dönemeyen belediye başkanları ve belediye meclis üyeleri bunun somut örnekleridir. Bir kişi hakkında yargılama yapılmış, beraat kararı verilmiş ancak buna rağmen seçilmiş olduğu göreve dönmesinin önünde engeller bulunuyor. Bu durumun hukuki ve demokratik açıdan izah edilmesi mümkün değil.

Aynı şekilde hasta tutsakların durumu ve cezaevlerindeki idare gözlem kurullarının verdiği kararlar da çözüm bekleyen temel sorunlar arasında. Bunlar, sürecin ilerlemesi için mutlaka aşılması gereken meselelerdir. Çünkü bir yandan toplumsal bütünleşmeden, demokratikleşmeden ve yeni bir dönemden söz edilirken diğer yandan mevcut hukuksuz uygulamaların devam etmesi, sürecin inandırıcılığını zedeliyor. Dolayısıyla bir taraftan çerçeve yasanın yürürlüğe girmesini beklerken diğer taraftan mevcut hukuk düzeni içerisinde çözülebilecek sorunların da ertelenmemesi gerekiyor.

Beraat eden belediye başkanlarının ve meclis üyelerinin görevlerine dönmesi, idari ve bürokratik engellerin kaldırılması, cezaevlerinde yaşanan hak ihlallerinin sonlandırılması için yeni bir yasaya ihtiyaç yok. Bunlar, mevcut hukuk kurallarına uygun hareket edilerek çözülebilecek meselelerdir. Bu nedenle iktidarın yalnızca geleceğe dönük düzenlemelerden söz etmesi değil, bugün yaşanan hukuksuzlukları da ortadan kaldırması gerekiyor.”

‘HASTA TUTSAKLARIN DURUMU TOPLUMSAL GÜVENİ ZEDELİYOR’

Hasta tutsakların durumunun Kürt toplumunun en hassas olduğu konulardan biri olduğuna dikkat çeken Çakmak, şunları vurguladı:

“Süreç başladığı günden bugüne kadar onlarca hasta tutsak hayatını kaybetti. Bu mesele, sürecin siyasi tartışmalarını aşan, doğrudan insani değerlerle ilgili bir meseledir. Hasta tutsakların durumuna yaklaşırken öncelikle insan yaşamını esas almak gerekiyor. Bir mahpus hakkında cezaevinde kalabilir raporu verildikten kısa bir süre sonra o kişinin hayatını kaybetmesini hangi bilimsel yaklaşımla açıklayabiliriz? Bir insanın böyle bir raporun ardından kısa süre içerisinde yaşamını yitirmesi, ciddi biçimde sorgulanması gereken bir durumdur. Bu uygulamalar, savaş stratejisinin devam ettiğini gösteren örnekler olarak karşımızda duruyor.

Kürt toplumunun en hassas olduğu konuların başında hasta tutsaklar geliyor. Çünkü burada yalnızca bir mahpusun cezaevinde tutulmasından söz etmiyoruz. İnsan yaşamının, sağlığının ve en temel haklarının nasıl ele alındığından söz ediyoruz. Ağır sağlık sorunları bulunan, yaşamını tek başına sürdüremeyen, hastane ve tedavi süreçlerinde ciddi sorunlar yaşayan mahpusların tahliye edilmemesi kabul edilebilir değil. Barış ve Demokratik Toplum Süreci devam ederken bu uygulamaların sürmesi, sürecin inandırıcılığını ve toplumsal güvenini ciddi anlamda sarsıyor. Bir taraftan barıştan ve toplumsal bütünleşmeden söz edilirken diğer taraftan hasta tutsakların yaşam hakkını tehdit eden uygulamaların devam etmesi büyük bir çelişki oluşturuyor. Bu çelişkinin giderilmesi gerekiyor.

Hasta tutsaklar meselesi, siyasi hesapların ya da bürokratik değerlendirmelerin konusu haline getirilmemelidir. İnsan yaşamı söz konusu olduğunda öncelik, mahpusların sağlık ve yaşam haklarının korunması olmalıdır. İnsani ve vicdani sorumluluk bunu gerektiriyor.”

HUKUKSUZ UYGULAMALAR SON BULMALI, DEMOKRATİK KANALLAR AÇILMALI

Kürtlerin haklarını siyaset zemininde talep edebilmesinin ve demokratik kanalların açık tutulmasının sürecin en önemli güvencelerinden biri olduğunu belirten Çakmak, şunları ifade etti:

“Kürtlere verilebilecek en büyük güvencelerden biri, kendi haklarını siyaset zemininde talep edebilecekleri imkanların sağlanması ve demokratik kanalların açık tutulmasıdır. Bir toplumun taleplerini dile getirebilmesi, örgütlenebilmesi, siyaset yapabilmesi ve kendi geleceğine ilişkin söz söyleyebilmesi demokratik bir toplumun temel koşulları arasındadır. Ancak bugün bunun pratikte yeterince karşılık bulmadığını söylemek gerekiyor.

AYM ve AİHM kararlarının uygulanmaması da hukuk devleti açısından ciddi bir sorundur. Mahkemelerin verdiği kararların uygulanması, hukukun üstünlüğünün ve yargı kararlarının bağlayıcılığının gereğidir. Bu kararlar uygulanmadığında yalnızca bireylerin hakları ihlal edilmiyor, aynı zamanda toplumun adalete ve hukuk sistemine duyduğu güven de zedeleniyor.

Dolayısıyla sürecin ilerlemesi için yalnızca yeni bir yasal çerçevenin oluşturulmasını beklemek yeterli değil. Mevcut hukuk kurallarının uygulanması, yargı ve bürokrasinin hukuka uygun hareket etmesi ve demokratik siyasetin önündeki engellerin kaldırılması gerekiyor. Aksi durumda demokratikleşme söylemi ile sahadaki uygulamalar arasındaki mesafe daha da büyüyecektir.”

‘TOPLUMSAL BASINÇ OLUŞTURULMALI’

Sürecin ilerlemesi için sorumluluğun yalnızca devlet ve süreci yürüten siyasi aktörlere bırakılamayacağını belirten Serhat Çakmak, şöyle konuştu:

“Adımların atılmasını yalnızca süreci yürüten aktörlere bırakırsak süreci onların insafına terk etmiş oluruz. Oysa bu süreç, doğrudan toplumun geleceğini ilgilendiriyor. Dolayısıyla taleplerin muhatabı yalnızca devlet ya da siyasi aktörler değildir. Hukuk örgütleri, sivil toplum kuruluşları ve bir bütün olarak toplum da bu taleplerin dile getirilmesinde sorumluluk taşıyor.

Sürecin toplumsallaşması, toplumun kendi taleplerini ortaya koyması ve bu talepler etrafında ortak bir irade oluşturmasıyla mümkündür. Bu noktada sivil toplum örgütlerinin önemli bir rolü bulunuyor. İnsan hakları örgütleri, barolar, demokratik kitle örgütleri, sendikalar, kadın örgütleri ve toplumsal kurumlar sürecin ilerlemesi için gerekli adımların atılması konusunda söz söylemeli, taleplerini sürekli gündemde tutmalıdır.

Toplumun bu konulardaki taleplerini dile getirmesi ve bir basınç oluşturması, atılması gereken adımların hızlandırılması bakımından önemli bir yere sahip. Çünkü devletin kendi programına, kendi takvimine ve kendi önceliklerine göre adım atmasını beklemek, sürecin toplumsal boyutunu göz ardı etmek anlamına gelir. Barış ve Demokratik Toplum Süreci yalnızca siyasi aktörlerin yürüttüğü bir süreç olarak ele alınmamalı. Toplumun katılımı, sahiplenmesi ve taleplerini açıkça ortaya koyması gerekiyor.

Burada sivil toplum örgütlerinin sorumluluğu, yalnızca sürece ilişkin açıklamalar yapmakla sınırlı değil. Aynı zamanda yaşanan hak ihlallerini görünür kılmak, çözüm bekleyen sorunları gündemde tutmak, ortak talepler etrafında toplumsal dayanışmayı geliştirmek ve sürecin ilerlemesi için demokratik bir basınç oluşturmak gerekiyor.”