AB Cinsiyet Eşitliği Endeksi: İlerleme yavaş, eşitsizlik sürüyor

EIGE’nin 2026 Cinsiyet Eşitliği Endeksi’ne göre AB’nin eşitlik puanı 100 üzerinden 64,5’e çıktı. Fransa İsveç’i geride bırakarak ilk sıraya yerleşirken, bakım sorumlulukları, ücret ve eğitim alanlarındaki eşitsizlikler sürüyor.

Avrupa Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Enstitüsü’nün (EIGE) 2026 Cinsiyet Eşitliği Endeksi, Avrupa Birliği’nde (AB) eşitlik alanındaki ilerlemenin yavaşladığını ortaya koydu. AB’nin genel puanı geçen yıla göre 0,9 artarak 64,5’e yükselirken, 2020’den bu yana toplam artış 5,6 puan oldu. Yıllık ilerleme 2023’ten bu yana bir puanın altında kaldı.

Endekste Fransa 74,8 puanla, 2013’ten bu yana ilk sırada bulunan İsveç’i geride bırakarak zirveye yerleşti. İsveç 73,6 puanla ikinci, Danimarka ve İspanya ise üçüncü ve dördüncü sıralarda yer aldı. Kıbrıs, Macaristan ve Çekya en düşük puanları alan ülkeler oldu.

KADINLARIN TEMSİLİ ARTIYOR, EŞİTSİZLİK SÜRÜYOR

Endekste en hızlı ilerleme, 42,9 puanla hâlâ en düşük puana sahip alan olan “güç” kategorisinde kaydedildi. Bu alandaki puan geçen yıla göre 2,4, 2020’den bu yana ise 13,1 puan arttı. Fransa’nın ilk sıraya yükselmesinde hükümette, büyük şirketlerin yönetim kurullarında ve spor federasyonlarında kadın temsilinin artması etkili oldu. Yedi AB ülkesinde büyük halka açık şirketlerin yönetim kurullarındaki koltukların en az yüzde 40’ı kadınlara ait.

Buna karşın bakım, ücret ve eğitim alanlarında ilerleme sınırlı kaldı. AB genelinde kadınların yaklaşık yüzde 41’i, erkeklerin ise yüzde 20’si haftada 35 saatten fazla çocuk bakımına zaman ayırıyor. Çocuklu çiftlerde babalar tam zamanlı çalışma süresinin ortalama yüzde 92’sine denk gelen bir süre çalışırken, annelerde bu oran yüzde 68’de kalıyor.

EBEVEYN İZNİNDE EŞİTSİZLİK

2024 verilerinin bulunduğu 15 AB ülkesinde ebeveyn izni kullananların yüzde 74’ünü kadınlar oluşturuyor. Birçok baba ise yalnızca asgari süre kadar izin kullanıyor. EIGE, ebeveyn izninin bakım sorumluluklarının paylaşımını değiştirebilmesi için babaların da bu haktan yararlanması ve izinlerin yeterli düzeyde ücretlendirilmesi gerektiğine dikkat çekiyor.

20-49 yaş aralığındaki kadınların yüzde 18’i, erkeklerin ise yüzde 13’ü ebeveyn izni hakkından yararlanamıyor. Danimarka, haftada 35 saatten fazla çocuk bakımına zaman ayıran kadın ve erkek oranının eşit olduğu tek AB ülkesi olarak öne çıkıyor.

EŞİTLİK EKONOMİK BÜYÜMEYİ DE DESTEKLİYOR

EIGE araştırmasına göre cinsiyet eşitliğinin geliştirilmesi, 2050 yılına kadar AB’nin kişi başına düşen gayrisafi yurt içi hasılasını yüzde 6,1 ila 9,6 oranında artırabilir. Bu artışın ekonomik karşılığı 1,95 ila 3,15 trilyon avro olarak hesaplanırken, 10,5 milyon ek istihdam yaratılabileceği öngörülüyor.

Avrupa Komisyonu Sosyal Haklar ve Beceriler, Nitelikli İşler ve Hazırlık konularından sorumlu Başkan Yardımcısı Roxana Mînzatu, cinsiyet eşitliğinin Avrupa'nın rekabet gücü açısından önemine dikkat çekti. Mînzatu, “Cinsiyet eşitliği Avrupa'nın rekabet gücü için iyidir ve bunu mümkün kılan da kaliteli bakımdır” dedi.

Endeksin yol gösterici olduğunu belirten Roxana Mînzatu, her iki ebeveynin de ebeveyn izni kullanabilmesi ve ailelerin ihtiyaç duyduğu zamanlarda çocuk bakım hizmetlerine erişebilmesi gerektiğini ifade etti. Roxana Mînzatu, böylece herkesin becerilerinin Avrupa'nın sürdürülebilir büyümesine katkıda bulunabileceğini kaydetti.

Avrupa Birliği Eşitlik, Hazırlık ve Kriz Yönetimi Komiseri Hadja Lahbib de Endeksin, eşitlik için harekete geçildiğinde insanların yaşamında hızlı değişimler yaratılabileceğini gösterdiğini söyledi. Yasal düzenlemelerin tek başına yeterli olmadığını vurgulayan Hadja Lahbib, gerçek eşitliğin kadın ve erkeklerin eşit ücret alması ve çocuk bakım sorumluluklarını paylaşmasıyla mümkün olacağını belirtti.

‘YASAL DÜZENLEMELER SADECE BAŞLANGIÇ’

EIGE Direktörü Carlien Scheele ise Fransa'nın, iktidar pozisyonlarında cinsiyet eşitliğinin istisna değil norm haline gelmesi yönünde önemli bir örnek oluşturduğunu söyledi.

Ancak tek bir alandaki ilerlemenin genel eşitlik tablosunu değiştirmeye yetmeyeceğini vurgulayan Carlien Scheele, “Eğer Avrupa aynı kararlılığı bakım, ücret ve eğitime de gösterseydi, ilerlemeyi puanların kesirleriyle ölçmek zorunda kalmazdık. Ne yazık ki yapılacak daha çok şey var” dedi.

Carlien Scheele, karar alma mekanizmalarında kadın temsili için gösterilen kararlılığın bakım, ücret ve eğitim alanlarında da gösterilmesi gerektiğini vurguladı. Raporda, yasal düzenlemelerin eşitlik için önemli bir araç olduğu ancak gerçek eşitliğin çalışma yaşamında ve ev içindeki bakım sorumluluklarının paylaşımında sağlanabileceği belirtildi.