PJAK Basın Sözcüsü Gelawêj Ewrîn, ANF’ye verdiği röportajda İran ve Rojhilat’ta kadınlara yönelik devlet baskısı, kadın özgürlük mücadelesi, Jin, Jiyan, Azadî felsefesi ve savaşın kadınlar üzerindeki etkilerine ilişkin değerlendirmelerde bulundu. 25 Kasım Kadına Yönelik Şiddete Karşı Uluslararası Mücadele Günü’nün önemine de dikkat çeken Ewrîn, İran'da kadınların özgürlük mücadelesinin rejim değişikliğinin ötesine geçtiğini ve kadınların kendi geleceklerinin doğrudan belirleyicisi olması gerektiğini söyledi.
İran'da savaş koşullarının kadınlara yönelik devlet baskısını ve toplumsal şiddeti daha da derinleştirdiğine dikkat çeken Gelawêj Ewrîn, kadınların hem devletin baskı politikaları hem de savaşın yarattığı yıkımla karşı karşıya olduğunu ifade etti. Ewrîn, savaş atmosferinin kadınların özgürlük taleplerini geri plana itmesine izin verilmemesi gerektiğini ifade etti. Kürt kadınlarının mücadelesinin yalnızca ulusal ve kültürel haklarla sınırlı olmadığını, İran'daki bütün halklar ve kadınlar için demokratik bir yaşam arayışını temsil ettiğini belirten Gelawêj Ewrîn, Rojhilat’ta kadınların özgürlük, eşitlik ve kendi geleceğini belirleme mücadelesinin çok önemli olduğunu kaydetti.
PJAK Basın Sözcüsü Gelawêj Ewrîn’in değerlendirmeleri şöyle:
İran’da kadınlara yönelik devlet baskısının güncel boyutunu nasıl değerlendiriyorsunuz?
İran'da kadınlara yönelik baskı, yalnızca mevcut iktidarın kadın karşıtı politikalarıyla açıklanamaz. Bu baskının arkasında, devlet merkezli uygarlık içerisinde binlerce yıldır şekillendirilmiş ataerkil zihniyet, iktidar ilişkileri ve toplumun iradesizleştirilmesi anlayışı bulunmaktadır. İslam Cumhuriyeti, bu tarihsel zihniyeti kendi ideolojik ve siyasi yapısı içerisinde yeniden üretmiş, kadın bedenini ve kimliğini kendi egemenlik alanlarından biri hâline getirmiştir. Kadının nasıl giyineceğine, nasıl yaşayacağına, kiminle ilişki kuracağına, hangi alanda yer alacağına ve toplum içerisinde hangi kimlikle görüneceğine devlet kendisinin karar verme hakkı olduğunu düşünmektedir. Bu, özünde kadının iradesini ortadan kaldırma girişimidir. Zorunlu başörtüsü politikası da bu sistemin en görünür araçlarından biridir. Çünkü devlet, kadın bedeni üzerinden bütün toplumu teslim almak istemektedir. Kadının iradesini kırmak isteyen bir sistem, aynı zamanda toplumun özgür iradesini de kırmak istemektedir.
Ancak Jîna Emînî'nin katledilmesinin ardından gelişen Jin, Jiyan, Azadî Devrimi bu zihniyeti sarstı ve tarihsel bir darbe vurdu. Kadınlar yalnızca zorunlu başörtüsüne karşı sokağa çıkmadılar; kendi yaşamları, kimlikleri ve gelecekleri üzerinde söz sahibi olma iradelerini ortaya koydular. Uzun zamandır İran toplumunda biriken ve büyük bir potansiyel oluşturan bu mücadele ve özgürlük talebinin çok daha görünür hâle gelmesini sağladılar. Bugün İran'ın birçok kentinde kadınların başörtüsüz bir şekilde kamusal alanlarda görünmesi, devletin yıllardır dayattığı toplumsal kontrolün önemli ölçüde zayıfladığını göstermektedir. Ancak bunu devlet baskısının sona ermesi olarak değerlendiremeyiz. Devlet, sokaklardaki doğrudan müdahalelerin yanı sıra iş yerleri ve işletmeler üzerindeki baskılar, davalar ve ekonomik cezalar aracılığıyla da kontrolünü sürdürmek istemektedir.
Burada önemli olan şudur; devlet, kadınların saçlarını, kıyafetlerini veya yaşamlarını kontrol edemediği için değil, kadınların mücadelesinden korktuğu için kaygı duymaktadır. Devlet, kadınların kendi iradeleriyle yeni bir toplumsal yaşam kurmaları ve topluma öncülük etmeleri ihtimalinden korkmaktadır. Jin, Jiyan, Azadî'nin yarattığı en önemli değişim de budur. Artık kadınlar, kendi yerlerine başkalarının karar vermesini kabul etmiyor. Kendi yaşamlarının sahibi olduklarını ve yaşamlarını kendilerinin yönetmesi gerektiğini ortaya koyuyorlar. Bu nedenle Jin, Jiyan, Azadî Devrimi yalnızca bir protesto sürecinin adı değildir. Kadın özgürlüğünü temel alarak toplumu yeniden inşa etmeyi amaçlayan bir felsefe ve mücadele yöntemidir. Başka bir ifadeyle değişim; duygularda, yaklaşımlarda ve düşünce biçimlerinde gerçekleşmektedir.
Kürt kadınları hem kadın kimliklerinden hem de Kürt kimliklerinden dolayı ne tür baskılarla karşı karşıya kalıyor? Bu baskılara karşı nasıl bir mücadele yürütülüyor?
Kürt kadınlarının karşı karşıya kaldığı baskıları, iki ayrı kimliğe sahip olmalarından kaynaklanan sorunlar olarak değil, birbirini derinleştiren tarihsel egemenlik biçimleri olarak değerlendirmek gerekir. Kürt kadını hem ataerkil toplumsal ilişkilerin mağdurudur hem de ulusal kimliğini inkâr etmeye yönelik devlet politikalarının hedefidir. Kürtçenin yasaklanması, kültürel kimliğin bastırılması ve her yönden suçlamalara maruz bırakılması bunlardan bazılarıdır. Aynı zamanda Rojhilat’taki demokratik hak taleplerinin din karşıtlığı ve ülke güvenliğine yönelik tehdit olarak damgalanması da kadınların yaşamını doğrudan etkilemektedir. Ancak Kürt kadınları bu baskıların yalnızca mağduru olmamıştır. Kürt kadın hareketinin tarihsel deneyimi, kendi kimliğini ve iradesini doğru biçimde tanımlamanın toplumsal değişimde belirleyici bir rol oynayabileceğini göstermiştir.
Jin, Jiyan, Azadî'nin Rojhilat’ta böylesine güçlü bir toplumsal karşılık bulmasının temel nedenlerinden biri de budur. Sine, Seqiz, Mahabad, Kirmaşan ve diğer kentlerde kadınların öncülüğünde gelişen direniş, Kürt kadınlarının tarihsel mücadele deneyimini İran'daki diğer halkların özgürlük talepleriyle buluşturmuştur. Kürt kadınları yalnızca kendi ulusal ve kültürel hakları için değil, İran'daki bütün kadınların ve halkların birlikte yaşayabileceği demokratik bir toplum için mücadele etmektedir. Bu açıdan Kürt kadın hareketi, yerel bir hak mücadelesinin ötesine geçerek evrensel bir özgürlük perspektifi ortaya koymaktadır. Aynı zamanda kadın sorununu yerel ve ulusal düzeyden çıkararak evrenselleştirmektedir.
Kadınlara yönelik devlet şiddeti ile toplumda devam eden erkek şiddeti arasındaki ilişkiyi nasıl değerlendiriyorsunuz?
Devlet şiddeti ile erkek şiddetini birbirinden ayrı değerlendirmek mümkün değildir. Çünkü devletçi sistem, ataerkil toplumsal ilişkileri kendi iktidarının temeli hâline getirmektedir. Aileden eğitime, ekonomiden siyasete kadar yaşamın birçok alanında kadının iradesini sınırlandıran zihniyet, devletin bütün kurum ve yapılarında da kendisini göstermektedir. Kadına yönelik şiddeti yalnızca erkeklerin bireysel yaklaşımlarıyla açıklamak, sorunun tarihsel ve sistematik boyutunu gizli bırakır. Elbette bireysel şiddetin de hukuki ve toplumsal bir sorumluluğu vardır. Ancak kadını ekonomik açıdan kendisine bağımlı kılan, onu karar alma mekanizmalarından uzaklaştıran, emeğini ve bedenini kontrol eden bu yapı değişmeden söz konusu şiddetin ortadan kaldırılması mümkün değildir.
İran'da devletin kadın üzerindeki kontrolü ile aile ve toplum içerisindeki ataerkil ilişkiler birbirini güçlendirmektedir. Kadın cinayetleri, aile içi şiddet, zorla evlendirmeler ve kadınların yaşam tercihlerine yönelik baskılar, bu yapının farklı boyutlarıdır. Kadın özgürlüğü karşısında Özgürlük Hareketi'nin yaklaşımı da tam bu noktada farklılaşmaktadır. Kadın özgürlüğü, erkeklerin mevcut sistem içerisinde kadınlara bazı haklar vermesi ya da sistemin kadınlara daha fazla alan açması değildir. Özgürlük; kadının kendi iradesini geliştirmesi, kendisini örgütlemesi ve yaşamın bütün alanlarında karar sahibi olmasıdır. Bu nedenle ataerkil zihniyete karşı mücadele yalnızca kadınların sorumluluğu değildir. Erkeklerin de kendi zihniyetlerini, alışkanlıklarını ve iktidar ilişkilerini sorgulamaları, bunları değiştirmek için çaba göstermeleri gerekir. Bu, demokratik toplumun inşasının temel koşullarından biridir.
Kürt kadın aktivistlere yönelik tutuklama ve yargılamaların arkasındaki temel nedenler nelerdir?
İran İslam Cumhuriyeti'nin Kürt kadın eylemciler üzerindeki baskılarının temelinde, kadın özgürlük mücadelesinin ulusal ve demokratik toplumsal mücadeleyle birleşmesinden duyulan korku bulunmaktadır. Kürt kadınlarının örgütlenmesi yalnızca kadın haklarının savunulması anlamına gelmemektedir. Aynı zamanda Kürt toplumunun kültürel kimliğini, siyasi iradesini ve demokratik taleplerini örgütlü bir biçimde ortaya koyması anlamına gelmektedir. Bu nedenle devlet, kadın eylemcilere çoğu zaman yalnızca bireysel faaliyetleri nedeniyle değil, temsil ettikleri toplumsal değişim ihtimali nedeniyle saldırmaktadır. Onların hareketliliğinin ve faaliyetlerinin beraberinde getireceği değişimden büyük ölçüde korkmaktadır.
Kadınların siyasi faaliyetlerinin din ve Allah düşmanlığı, ülke güvenliğine tehdit gibi suçlamalarla ilişkilendirilmesi; örgüt üyeliği veya devlete karşı faaliyet gibi suçlamalarla yargılanmaları bu politikanın bir parçasıdır. Amaç, kadınların örgütlü mücadelesini suç hâline getirerek toplumda korku yaymak ve diğer kadınların bu mücadeleye katılmasının önüne geçmektir. Ancak bu baskı politikaları artık kadın hareketinin gelişimini durduramamaktadır. Çünkü kadınların özgürlük talebi, belirli örgütlerin veya siyasi yapıların sınırlarını aşmış ve toplumsal bir bilince dönüşmüştür.
Savaş döneminde dahi devam eden gözaltılar, idamlar, siyasi tutuklamalar ve kadınların toplumsal taleplerinin kriminalize edilmesi, kadınların örgütlenme olanaklarını nasıl etkiliyor?
İran cezaevlerinde kadınlara yönelik faşizan ve insanlık ahlakından uzak uygulamalar, devletin kadınların özgürlük iradesini kırmaya yönelik politikalarının en ağır biçimlerinden biridir. Tutuklama ve gözaltı, uzun süreli tecrit, nerede olduklarının bilinmediği yerlerde tutulma ve kaybedilme, avukata erişimin engellenmesi, aileleriyle görüşmelerinin kısıtlanması, psikolojik baskı, işkence ve her türlü cinsel şiddet, kadın siyasi tutukluların karşı karşıya kaldığı önemli sorunlardır. Burada kadın bedeni sürekli bir baskı ve iradesizleştirme aracı olarak kullanılmaktadır. İdam politikası da devletin korku yaratma ve toplumsal direnişi bastırma yöntemlerinin en ağırlarından biridir. Kadın siyasi tutuklular hakkında verilen idam kararları, kadınların siyasi iradesine ve örgütlü mücadelesine yönelik doğrudan bir saldırıdır.
Burada mevcut verilere de dikkat çekmemiz gerekiyor. Birleşmiş Milletler İran Bağımsız Uluslararası Araştırma Misyonu, Ağustos 2026'ya kadar güvenlik suçları kapsamında en az 9 kadının idam edildiğini belirtmiştir. Ayrıca 2025-2026 protestolarına katıldıkları gerekçesiyle 5 kadının idam tehlikesi altında olduğu bildirilmiştir. Bu rakamlar kadınlara yönelik bütün idamları kapsamamaktadır; yalnızca belirli suçlamalar ve belirli bir zaman dilimi içerisinde belgelenmiş dava ve olayları göstermektedir. Artık devlet açısından önemli olan, bir kişinin ne yaptığı değildir. Önemli olan, devletin kendi varlığını sürdürebilmek için sürekli saldırı hâlinde olmasıdır.
İran yönetimi idam cezaları aracılığıyla kadın hareketini korkutmak, örgütlü mücadeleyi parçalamak ve toplumun özgürlük talebinin önüne engeller çıkarmak istemektedir. Ancak kadın mücadelesinin tarihine baktığımızda baskının her zaman teslimiyete yol açmadığını, kimi zaman çok daha güçlü bir dayanışmanın gelişmesine neden olduğunu görüyoruz. Kürt kadın hareketi açısından siyasi tutsaklar direniş ve mücadele kültürünün, özgürlük iradesinin önemli bir parçasıdır. Onları yalnız bırakmamak yalnızca ahlaki ve insani bir mesele değil, kadın özgürlük mücadelesinin siyasi bir sorumluluğudur. Dışarıdan yürütülecek mücadelenin yaratıcı ve dönemin karakterine uygun olması gerekir. Eski ve tekrarlanan bazı yöntemlerle mücadele güçlendirilemez.
Tutsak kadınlarla dayanışma ve idam kararlarına karşı mücadele nasıl büyütülebilir?
Mücadele yalnızca açıklamalar aracılığıyla cezaevlerindeki kadınların sesini uluslararası kamuoyuna duyurmakla sınırlı kalmamalıdır. Kadın örgütlerinin, hukuk kurumlarının, insan hakları örgütlerinin, aydınların ve demokratik güçlerin ortak bir mücadele zemini oluşturması gerekir. İdam cezalarına karşı sürekli ve örgütlü bir toplumsal tepki geliştirilmelidir. Dünya çapında idam politikalarına karşı ortak bir tutum ortaya koymanın gerekliliği ve zamanı gelmiştir. En önemlisi, cezaevlerindeki kadınların özgürlük iradesi ile dışarıdaki kadınların mücadelesi arasında güçlü bir bağ kurulmalıdır. Çünkü özgürlük mücadelesi ne yalnızca dört duvar arasında ne de bu duvarların dışında birbirinden bağımsız yürütülebilir.
ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırıları kadınların ve çocukların yaşamını nasıl etkiledi?
Savaşın kadınlar açısından sonuçları çok yönlüdür. Yakınlarını kaybetmek, zorla göç etmek, ekonomik güvencesizlik, sağlık hizmetlerinden mahrum kalmak, çocukların bakım yükünün artması ve ölüm tehlikesiyle karşı karşıya kalınan bir ortamda yaşamı sürdürmek, kadınların hayatlarında derin yaralar açmaktadır. İran'ın Amerika ve İsrail ile yaşadığı savaşın başlangıcından bugüne kadar kadınların öldürülmesine ve katledilmesine son derece dehşet verici biçimde tanıklık ediyoruz. Bir yandan devlet; tutuklamalar, öldürmeler ve ağır cezalar yoluyla kadınları sürekli bir baskı altında tutmaktadır.
Diğer yandan günümüz İran'ında savaş koşullarının yarattığı zorluklar toplumsal sorunları daha da derinleştirmekte ve artırmaktadır. Aile içi şiddet büyük ölçüde artmıştır. Erkek, devletten güç alamadığında ve onun karşısında kendisini güçsüz hissettiğinde bütün öfkesini ve nefretini kadınlara ve çocuklara yöneltmektedir. Son birkaç ay içerisinde 20'den fazla kadın erkekler tarafından, vahşi ve faşizan yöntemlerle katledilmiştir.
Rojhilat açısından savaşın en büyük tehlikelerinden biri, Kürt halkının demokratik ve ulusal taleplerinin yeniden güvenlik politikalarının gölgesinde bırakılmasıdır. Savaş dönemlerinde devletler, güvenliklerini ve varlıklarını her şeyin üzerinde göstermeye çalışır ve bu anlayış etrafında siyasi bir atmosfer oluştururlar. Bu koşullarda farklı halkların kimlik, özgürlük, eşitlik ve eşit-demokratik temsil talepleri kolaylıkla tehdit olarak tanımlanabilir. Bu durum Kürt kadınları açısından ikili bir belirsizlik yaratmaktadır. Bir yandan İran devletinin baskısı, diğer yandan dış askerî müdahalelerin beraberinde getirdiği istikrarsızlık ve belirsiz savaş koşulları bulunmaktadır.
Savaşın toplumun hafızasında bıraktığı travmalar da büyük bir yıkıma neden olmaktadır. Kadınlar yalnızca saldırılar sırasında değil, savaş sona erdikten sonra da savaşın sonuçlarıyla yaşamak zorunda kalmaktadır. Yakınlarını kaybetmek, evlerin yıkılması, ekonomik yoksulluk, çocukların yaşadığı travmalar ve toplumun geleceğine ilişkin güvensizlik yıllarca devam edebilir. Bu nedenle Rojhilat’ta kadınların güvenliği yalnızca askerî saldırılardan korunmaları meselesi değildir. Asıl mesele, kadınların siyasi, ekonomik, kültürel ve toplumsal açıdan kendilerini güvende hissedebilecekleri demokratik bir yaşamın inşa edilmesidir.
Savaş, ulusal hakları, demokratik temsili ve Kürt halkının kendi geleceğini belirleme taleplerini nasıl etkileyebilir?
Savaşın halkların özgürlük mücadelesi açısından kendiliğinden olumlu sonuçlar yaratacağı düşüncesi doğru değildir. Bir devletin askerî açıdan zayıflaması, o ülkede yaşayan halkların kendiliğinden özgürleşeceği anlamına gelmez. Aynı şekilde bir rejimin değişmesi de demokratik bir toplumun kurulacağını garanti etmez. İran'ın geleceğine ilişkin tartışmalarda temel sorun yalnızca mevcut iktidarın nasıl değiştirileceği değildir. Asıl sorun, onun yerine nasıl bir siyasi ve toplumsal sistemin kurulacağıdır. Kürt halkının geleceği de yalnızca dış güçlerin askerî ve siyasi hesaplarına bağlanamaz. Kürt halkının ulusal hakları, demokratik temsili ve kendi geleceğine sahip çıkma talebi herhangi bir devletin çıkarlarına göre belirlenemez. Sermaye güçlerinin çıkarlarına göre de şekillendirilemez.
Rojhilat’ta halkın kendi kimliği, dili ve demokratik iradesiyle özgürce yaşayabileceği bir siyasi sistemin kurulması gerekmektedir. Bu nedenle çözümün demokratik cumhuriyet ve demokratik federasyon perspektifi çerçevesinde değerlendirilmesi önemlidir. Bizim açımızdan mesele İran'ın parçalanması da değildir, mevcut merkezi yapının başka bir isim altında sürdürülmesi de değildir. Mesele, farklı halkların ve inançların eşitlik, özgürlük ve demokrasi temelinde birlikte yaşayabileceği bir siyasi sistemin inşa edilmesidir. Bu sistemin inşasında kadınların iradesi belirleyici olmalıdır. Çünkü kadın özgürlüğü olmadan gerçek anlamda demokratik bir sistemin kurulması mümkün değildir.
İran yönetimi savaş koşullarını muhalif kesimlere ve kadın hakları savunucularına yönelik baskıyı artırmak için nasıl kullanıyor?
İran yönetiminin savaş koşullarını siyasi baskıyı artırmak ve güvenlik politikalarını sürdürmek amacıyla kullanması, devletin tarihsel karakterinin bir özelliğidir. Savaş atmosferinde muhalif sesleri susturmak, toplumu sözde ulusal güvenlik adı altında tek bir anlayış etrafında birleştirmek ve farklı siyasi talepleri düşmanlık olarak göstermek daha kolay hâle gelmektedir. Toplumsal hareketlerin terörize edilmesi ve devletin vahşi uygulamalarının meşrulaştırılması, faşizme giden bir yoldur. İslam Cumhuriyeti, farklı radikal ve aşırılıkçı grupları örgütleyerek iç savaşın zeminini de hazırlamaktadır. Bu şekilde devlet, kendi politikalarına yönelik eleştirileri savaş koşullarında kabul edilemez bir tutum gibi göstermeye çalışmaktadır.
Kadın hakları savunucuları, insan hakları aktivistleri, gazeteciler, Kürt siyasi çevreleri ve diğer muhalif kesimler bu baskıdan doğrudan etkilenmektedir. Devlet, baskı yoluyla sokaklardaki ayaklanmaların önüne geçmek istemektedir. Oysa sokaklardaki toplumsal mücadele, otoriter ve baskıcı sistemleri değiştirmenin en etkili yöntemlerinden biri olarak değerlendirilebilir. Geçtiğimiz kış yaşanan katliamlarda gördük ki bu rejim, iktidarını sürdürebilmek için binlerce insanı tek bir gecede katledebilir ve ardından bunun üzerini örtmeye çalışabilir. Bu katliamı, yakın İran tarihinin kadınlara yönelik en büyük katliamı olarak tanımlamak da mümkündür.
Bu tür katliamlar, insanlara Orta Çağ dönemlerini hatırlatmaktadır. O dönemlerde de erkek-devletin meşrulaştırdığı ve varlığını güçlendirdiği gerekçelerle binlerce kadın birkaç gece içerisinde katlediliyordu. Geçtiğimiz kış yaşanan ve 50 binden fazla insanın öldürüldüğünün ifade edildiği, aralarında kadın ve çocukların da bulunduğu katliam, hepimizin ve İran toplumunun hafızasında son derece çarpıcı bir görüntü bıraktı. O siyah torbalar! Ve katledilenler, Jin, Jiyan, Azadî Devrimi'nin ve İran'daki bütün toplumsal ve siyasi hareketlerin öncüleri olan insanlardı. Aralarında kadın öğrenciler, öğretmenler, aydınlar, emekçiler ve sanatçılar vardı. İran toplumunun düşüncesi ve hafızası böylesine karanlık bir gecede katledildi. Bu ülkenin en bilgili, en değerli ve öncü insanlarından oluşan bir deniz yok edildi.
Kadınların hem dış askeri müdahaleye hem de İran rejiminin baskı politikalarına karşı konuşma ve itiraz etme hakkı nasıl güvence altına alınabilir?
Kadınların özgürlük mücadelesi, herhangi bir askerî gücün veya devletin siyasi çıkarlarına bağlanmamalıdır. Kadınlar, hem İran yönetiminin baskı politikalarına hem de dış askerî müdahalelerin beraberinde getirdiği yıkıma karşı konuşma hakkına sahiptir. Kadınların bağımsız siyasi iradeleriyle konuşabilmeleri, örgütlenebilmeleri ve kendi gelecekleri hakkında karar verebilmeleri gerekmektedir. Mevcut savaş, İran rejiminin politikaları nedeniyle ortaya çıkmaktadır. İran, bölgedeki hegemonyasını sürdürmek için savaşmaktadır. Görünen o ki bu savaş, çatışmalar ve karmaşa uzun yıllar devam edecektir. Sonucu belirleyecek ve toplumu çöküşten kurtaracak olan, öncülüğünü İranlı kadınların yapabileceği toplumsal mücadeledir. Bu gerçek kanıtlanmıştır.
Bu nedenle kadınların şimdiden her alanda örgütlenmeleri önemlidir. Çünkü devlet, savaş koşullarını kendisi için bir bahane olarak görmekte ve gizli ya da açık biçimde her yerde örgütlenmektedir. Deyim yerindeyse, burada da kadınları yoğun biçimde kullanan bütünüyle militarist bir sistem bütün alanlara hâkim olmaktadır. Gençleri, hatta kız çocuklarını zorla silah kullanmaya alıştırmakta ve toplumu geri dönüşü olmayan bir yola sürüklemektedir. Bu nedenle örgütsel, kültürel, toplumsal ve sanatsal çalışmalar, bu faşizmin İran toplumunun ve özellikle kadınların üzerindeki gölgesini ortadan kaldırabilir. Toplum sessiz kalırsa devlet, her alanda örgütlenmeye çalışacak ve savaş durumu ile olağanüstü hâl gerekçesiyle politikalarını herkesin üzerine dayatacaktır. Jin, Jiyan, Azadî Devrimi'nin kararlılığı ve ruhu, bu ölüm perdesini bir kez daha bütün İran toplumunun üzerinden kaldıracaktır.
Savaşın yarattığı milliyetçi ve militarist atmosfer, kadınların özgürlük taleplerini geri plana itiyor mu? Jin, Jiyan, Azadî perspektifi bu koşullarda nasıl korunabilir?
Savaş dönemlerinde milliyetçilik ve militarizm güçlenir, toplumsal sorunlar geri plana itilir. Bu dönemlerde kadınların özgürlük talepleri çoğu zaman ertelenmesi gereken ikincil meseleler olarak gösterilir. Kadınlara, her şeyden önce savaşın sona ermesi, devletin güvenliğinin sağlanması ve ulusal birliğin kurulması gerektiği söylenir. Ancak tarih bize, kadınların özgürlüğünü sürekli geleceğe erteleyen hiçbir siyasi sistemin gerçek özgürlüğü getirmediğini göstermektedir. Jin, Jiyan, Azadî felsefesinin önemi tam da bu noktada ortaya çıkmaktadır. Bu felsefe, kadın özgürlüğünü ertelenemeyecek ve geleceğe bırakılamayacak bir talep olarak ele almaktadır. Kadın özgürlüğü, toplumsal değişimin başlangıç noktası olarak görülmelidir.
Artık hepimiz şunu çok iyi biliyoruz; kadın özgürlüğü olmadan yaşam özgür olamaz; özgür bir yaşam olmadan da demokratik bir toplumun inşası mümkün değildir. Bu nedenle savaş koşullarında Jin, Jiyan, Azadî Devrimi'nin ruhunu korumak bütün kadınların görevidir. Bu, kadın örgütlenmesinin geliştirilmesi, aralarında hiçbir ayrım gözetmeksizin birliklerinin güçlendirilmesi, ekonomik ve toplumsal yaşamlarına sahip çıkmaları ve özsavunma mekanizmalarının geliştirilmesiyle mümkündür. Kadınların özgürlük mücadelesi, savaşın yarattığı milliyetçi ve militarist atmosfer içerisinde kaybolmamalıdır. Tam tersine, savaşın yıkıcılığına karşı demokratik yaşamın ve toplumsal barışın kurucu gücü hâline gelmelidir.
Rejim değişikliği veya İran'daki siyasi sistemin dönüşümü tek başına kadınların özgürlüğünü güvence altına alabilir mi? Kadınların doğrudan rol sahibi olmaları ve geleceklerinin belirleyici aktörleri haline gelmeleri neden gereklidir?
İran'daki mevcut rejimin değişmesi büyük bir siyasi gelişmeyi beraberinde getirebilir. Bu durumdan en çok İranlı kadınlar etkilenecektir. Ancak rejim değişikliği tek başına kadınların taleplerini karşılamaya yeterli midir, değil midir? Çünkü bir rejim değiştiğinde ataerkil zihniyet, devletçi anlayış ve o yapının üzerine kurulduğu iktidar ilişkileri varlığını sürdürebilir. Yalnızca yönetici kadroların değişmesi, toplumun özgürleştiği anlamına gelmez. İran'ın geleceği açısından en büyük tehlikelerden biri, bugünkü otoriter sistemin yerine başka bir merkezi ve ataerkil sistemin kurulmasıdır. Böyle bir durumda kadınların yaşadığı sorunlar farklı biçimlerde devam edecektir. Biz kadınlar açısından özgürlük, yalnızca bir iktidarın sona erdirilmesi değil, iktidar ve egemenlik ilişkilerinin toplumsal yaşamdan çıkarılmasıdır.
Kadınlar, bu değişim başladıktan sonra sürece katılan taraflar olarak görülmemelidir. Çünkü kadınlar olmadan demokratik bir toplumun inşası mümkün değildir. Kadınların siyasi karar alma mekanizmalarında eşit ve belirleyici biçimde yer alması, kendi örgütlerini kurması ve toplumsal yaşamın bütün alanlarına sahip çıkması gerekmektedir. Kadınlar gelecekleri hakkında karar vermelidir. Bu yalnızca temsil veya kota meselesi değildir. Siyasetin erkek-devlet egemenliğinden çıkarılarak bütün toplumun siyaseti hâline getirilmesi gerekmektedir. Kadınlar hakkında yasalar yapan ve önemli kararlar alan kişiler, kadınları sürekli bu mekanizmaların dışında bırakan egemen erkek zihniyetinin temsilcileridir. Değişim, kadınların dışarıda bırakılması değil, dönüşüm sürecinde temel bir rol oynamalarıdır. Elbette bu da en çok kadınların mücadelesiyle gerçekleşebilir. Kadınların konuşabilecekleri, kendi kararlarını verebilecekleri ve geleceklerini belirleyebilecekleri bir mücadele zemini oluşturulmalıdır. Gerçek özgürlük, dışarıdan getirilen bir çözüm değildir; toplumun örgütlü iradesiyle inşa ettiği bir yaşamdır.
Rojhilat’ta kadınların özgürlük, eşitlik ve demokratik toplum talepleri savaş sonrası gelecek için nasıl bir perspektif sunuyor?
Rojhilat’taki kadın mücadelesi, aynı zamanda savaş sona erdikten sonra nasıl bir toplumun inşa edileceği sorusuna da yanıt vermektedir. Bizim açımızdan savaş sonrasında yapılması gereken yalnızca binaların yeniden inşa edilmesi, ekonomik koşulların iyileştirilmesi veya yeni bir siyasi yönetimin kurulması değildir. Temel mesele, toplumun demokratik temelde yeniden örgütlenmesidir. Bu çerçevede kadınların özgürlük ve eşitlik talepleri yeni toplumsal yaşamın temeli olmalıdır. İran'ın kadın karşıtı yasaları değiştirilmelidir. Başta kadın hakları olmak üzere bütün halkların hakları yasalarla güvence altına alınmalıdır. Kadınların eğitim, sağlık, ekonomi, siyaset ve kültür alanlarında özgür ve eşit biçimde yer alması yalnızca bireysel hakların güvence altına alınmasıyla sınırlı kalmamalıdır. Kadınların kendi kurumlarını ve örgütlerini de kurmaları gerekmektedir. Demokratik toplumun gelişmesi; halkların yerel meclislerinin, kadın meclislerinin, komünlerin ve demokratik karar alma mekanizmalarının güçlendirilmesiyle mümkündür.
Rojhilat’ın toplumsal yapısında kadınların tarihsel ve kültürel rolü oldukça güçlüdür. Bu toplumsal saygınlığın demokratik bir gelecek perspektifiyle birleştirilmesi önemlidir. İran zengin bir ülkedir ve içerisinde kadın-ana kültürünün izleri oldukça derindir. Bu nedenle Jin, Jiyan, Azadî Devrimi ile yeniden köklerine dönmüştür. Bugün bu dönüşün sosyolojik boyutlarının doğru okunmasına ihtiyaç vardır. Kadın özgürlüğü aynı zamanda toplumun kendi kendisine sahip çıkmasının ve yaşamını yönetmesinin temel koşuludur. Bu nedenle savaş sonrası için perspektifimiz yalnızca yeni bir devlet sisteminin kurulması değil, demokratik bir toplumun inşa edilmesidir. Toplum ne kadar demokratikleşirse, yasaların ve genel olarak devletin varlığının anlamı da o kadar azalır. Bir devleti demokratik devlet yapan şey yine demokratik bir toplumdur. Demokratik toplum ise özgür bireylerden oluşur.
KJAR'ın mücadelesi devlet baskısı ve toplumsal cinsiyet eşitsizliği karşısında nasıl bir değişim perspektifi sunuyor?
KJAR'ın kadın özgürlüğüne yaklaşımı, kadını mevcut sistem içerisinde daha fazla hak elde etmek isteyen bir toplum kesimi olarak görmez. Kadını toplumsal yaşamın kurucu gücü, demokratik dönüşümün öncüsü ve geleceğini belirleyen bir güç olarak değerlendirir. Bu yaklaşımda kadın özgürlüğü, toplumun özgürlüğünden ayrı ele alınmaz. Kadının kendisini örgütlemesi, ekonomik ve toplumsal bağımsızlığını geliştirmesi, siyasi karar alma mekanizmalarında yer alması ve ataerkil zihniyete karşı mücadele etmesi, demokratik toplumun temel koşullarıdır. KJAR'ın geliştirdiği dönüşümün önemli boyutlarından biri, kadınların özerk örgütlenmelerinin geliştirilmesidir. Çünkü toplumun örgütlenmesi olmadan özgürlük taleplerinin sürekliliğini sağlamak mümkün değildir. Kadın meclisleri, akademiler, ekonomik dayanışma ağları ve kadınların özsavunma mekanizmaları demokratik toplumun gelişmesinde önemli bir rol oynamaktadır.
İran ve Rojhilat’taki kadın hareketleri mücadelelerini nasıl ortaklaştırabilir?
İran ve Rojhilat’taki kadın hareketlerinin mücadelelerini ortaklaştırması da bu temel üzerinden değerlendirilmelidir. Kürt, Fars, Beluç, Azeri, Türkmen, Gilek, Lor ve diğer halklardan kadınların, farklı kimliklerini ve deneyimlerini koruyarak ortak bir özgürlük zemini oluşturmaları gerekmektedir. Bu ortaklaşma, farklılıkların ortadan kaldırılması değil, demokratik birlik temelinde farklılıkların bir araya getirilmesidir. Her halkın kendi dilini, kültürünü ve kimliğini özgürce yaşayabileceği, kadınların da bu demokratik birliğin kurucu gücü olacağı bir toplumsal sistem hedeflenmelidir. Jin, Jiyan, Azadî'nin İran'da yarattığı tarihsel etki, böylesi ortak bir mücadelenin mümkün olduğunu göstermektedir. Kadınlar arasında gelişen birlik yalnızca devlet baskısına karşı ortak bir tepki değil, aynı zamanda yeni bir toplumsal yaşam arayışıdır. Bu mücadele, kadınların birbirlerinin acılarına ve direnişlerine sahip çıkmasıyla güçlenebilir. Ancak bunun sürekli bir mücadeleye dönüşebilmesi için ortak örgütlenme mekanizmalarının, düşünsel tartışmaların ve toplumsal dayanışmanın geliştirilmesi gerekmektedir.
25 Kasım Kadına Yönelik Şiddete Karşı Uluslararası Mücadele Günü vesilesiyle İran ve Rojhilatê Kürdistan’da şiddete, baskıya ve eşitsizliğe karşı mücadele yürüten kadınlara mesajınız nedir?
Kadına yönelik şiddet, yalnızca bireysel bir sorun değildir; ataerkil iktidar sisteminin tarihsel ve kurumsallaşmış yapısının bir sonucudur. Bu nedenle şiddete karşı mücadele yalnızca onun sonuçlarına itiraz etmekle sınırlı kalmamalı; şiddeti ortaya çıkaran zihniyeti ve toplumsal ilişkileri değiştirmeyi hedeflemelidir. Kadınların yaşam hakkını korumak, aynı zamanda onların özgürlük hakkını da korumaktır. Yalnızca kadınlar yaşasın demekle yetinmemeli, onların özgür, örgütlü ve irade sahibi yaşamlarını güvence altına almalıyız. Bugün İran ve Rojhilat’ta kadınların mücadelesi bütün baskılara rağmen devam etmektedir. Bu mücadele, bir rejime karşı çıkmanın ötesindedir; binlerce yıllık ataerkil zihniyete karşı mücadele eden yeni bir yaşamı temsil etmektedir.
Jin, Jiyan, Azadî'nin bize gösterdiği gerçek şudur; kadın özgürlüğü olmadan toplum özgürleşemez. Kadınların iradesi ve örgütlü gücü olmadan demokratik bir gelecek inşa edilemez. Bu nedenle 25 Kasım'ı yalnızca şiddeti kınama günü olarak değil, kadınların özgürlük, örgütlenme ve demokratik toplum mücadelesini büyütme günü olarak değerlendiriyoruz. Kadınların ve toplumun özgürlüğü ertelenecek, zamana bırakılacak bir mesele değildir. Özgürlük, bugünden itibaren inşa edilmesi gereken bir yaşamdır. Bugün, her yerde ve her koşulda kadınların kendilerine dayatılanı kabul etmemeleri ve yaşamlarının bütün alanlarını mücadele sahasına dönüştürmeleri gerekmektedir.