GÖRÜNTÜLÜ

Jiyan Tosun: Devletin şiddet dili toplumu da şiddete yöneltiyor

İHD İstanbul Şubesi Eş Başkanı Jiyan Tosun, denetimsizliğin ve şiddetin devlet eliyle normalleştirilmesinin bireysel silahlanmayı artırdığını belirterek ruhsatsız silah ticaretinin önlenmesi çağrısı yaptı.

JİYAN TOSUN

Türkiye’de bireysel silahlanma ve ateşli silahlarla işlenen şiddet olayları giderek artıyor. Umut Vakfı’nın verilerine göre, ülkede bir yıl içerisinde yaşanan şiddet olayları ve cinayetlerin yaklaşık yüzde 70’i ateşli silahlarla işleniyor. Bu silahların büyük bölümünü ise ruhsatsız silahlar oluşturuyor.

Ateşli silahlarla gerçekleştirilen saldırı ve cinayetlerde kullanılan silahların yüzde 80-90’ının ruhsatsız olduğu belirtiliyor. İçişleri Bakanlığı verileri de Türkiye’de ruhsatsız silahların yaygınlığına ilişkin dikkat çekici bir tablo ortaya koyuyor.

Bakanlığın açıklamasına göre, 2025 yılı boyunca düzenlenen operasyonlarda 50 bin 216 tabanca, 35 bin 724 av tüfeği, 22 bin 669 kurusıkı tabanca ve bin 492 uzun namlulu silah olmak üzere toplam 110 bin 104 ruhsatsız silah ele geçirildi.

İçişleri Bakanlığı’nın 2026 yılının ilk üç ayına ilişkin açıkladığı veriler ise silahlanmanın sürdüğünü ortaya koydu. Buna göre, yılın ilk üç ayında 25 bin 580 ruhsatsız silaha el konuldu.

RUHSATSIZ SİLAHA TALEP ARTTI

Ruhsatsız silahların yaygınlaşması, bireysel silahlanma ve ateşli silahlarla işlenen şiddet olaylarına ilişkin endişeleri artırıyor. Çeteleşmenin de gündemde olduğu Türkiye’de, güvenlik kurumlarına duyulan güven ve bireylerin kendilerini güvende hissetme düzeyi de tartışma konusu oldu.

ASAL Araştırma Şirketi’nin Temmuz 2025’te gerçekleştirdiği araştırmaya göre, Türkiye’de her dört kişiden biri hiçbir kuruma güvenmediğini belirtiyor. Güven sıralamasında Emniyet teşkilatı ise yüzde 10’luk oranla üçüncü sırada yer alıyor.

Bireylerin güvenlik kaygıları, kendi korunma yöntemlerine yönelmelerinde etkili olan unsurlar arasında gösteriliyor. Ruhsatsız silahlara yönelik talebin artmasında ise bu silahların kayıt ve denetim mekanizmalarının dışında kalması önemli bir etken olarak öne çıkıyor.

Silahların temininde sanal medya ve mesajlaşma uygulamalarının yanı sıra suç örgütlerinin oluşturduğu satış ağlarının da etkili olduğu belirtiliyor. Özellikle internet üzerinden kurulan kapalı gruplar aracılığıyla silah ticaretinin yürütüldüğü, bazı suç örgütlerine ilişkin dava dosyalarına giren yazışma ve ekran görüntülerinin de bu ağları ortaya koyduğu ifade ediliyor.

NASIL TEMİN EDİLİYOR?

Ruhsatsız silah ticaretinde son dönemde sanal medya ve mesajlaşma uygulamaları öne çıkıyor. Kapalı gruplar üzerinden yürütülen satışlarda üyeliklerin referans yoluyla sağlandığı, silahların özellikleri ve fiyatlarına ilişkin bilgilerin grup üyeleriyle paylaşıldığı görülüyor.

Kapalı grupların yanı sıra açık gruplar üzerinden de silah ticareti yapıldığı belirtiliyor. Resmi silah satışı yapan işletmelerin hesaplarını andıran bazı gruplarda iletişime geçen kişilerin ruhsatsız silahlara yönlendirildiği ifade ediliyor.

İnternet üzerinden yürütülen ticaretin dışında, suç örgütlerinin elindeki silahların da kayıt dışı satış ağları aracılığıyla dolaşıma sokulduğu belirtiliyor. Bu satışlarda elden teslim yönteminin kullanıldığı, bazı işletmelerin ise ticari faaliyet görüntüsü altında bu ağlara aracılık ettiği aktarılıyor.

RUHSATSIZ SİLAHLAR NASIL AYRILIYOR

Ruhsatsız silah ticaretinde silahlar, özelliklerine ve geçmişlerine göre farklı kategorilerde tanımlanıyor. Bu sınıflandırmalarda silahın daha önce kullanılıp kullanılmadığı, herhangi bir suçla ilişkilendirilip ilişkilendirilmediği ve üretim biçimi belirleyici oluyor.

Sektörde kullanılan ifadeler arasında “orijinal”, “temiz”, “kirli”, “el yapımı” ve “kurusıkıdan dönme” gibi tanımlamalar bulunuyor. Bu ifadeler, silahların ticari değerini belirlemek amacıyla kullanılıyor.

Özellikle kurusıkı silahların ateşli silaha dönüştürülmesi, ruhsatsız silah piyasasına ilişkin dikkat çeken başlıklardan biri. Bu tür silahların teknik özellikleri ve güvenilirliği farklılık gösterirken, kayıt dışı dolaşımları ciddi güvenlik riskleri yaratıyor.

Umut Vakfı’nın 2025 yılında hazırladığı raporda, Türkiye’de ruhsatsız silah sayısının 30 milyonu aştığı belirtiliyor. Silahlara erişimin kolaylaşması ve bireysel silahlanmanın yaygınlaşması, yalnızca Türkiye’de değil, Kürdistan’da da toplumsal güvenlik açısından önemli bir sorun olarak duruyor.

‘MEDYA ELİYLE ŞİDDET OLAĞANLAŞTIRILIYOR’

Bireysel silahlanmanın temel nedenlerinden birinin Türkiye’ye silah girişine göz yumulması olduğunu belirten İnsan Hakları Derneği (İHD) İstanbul Şubesi Eş Başkanı Jiyan Tosun, silahların önemli bir bölümünün Ortadoğu ve Avrupa ülkelerinden geldiğine dikkat çekerek şu değerlendirmeyi yapıyor:

“Verilere baktığımızda silahların büyük bir oranının Ortadoğu ülkelerinden ya da Avrupa'dan geldiğini görüyoruz. Az bir sayıdan da bahsetmiyoruz. Sizin de söylediğiniz gibi, 2025'te yaklaşık 50 milyon ruhsatsız silahtan bahsediyoruz. Bu kadar büyük bir silah miktarının Türkiye içerisinde dolaşıyor olması ciddi bir denetimsizlik ya da göz yumma olarak yorumlanabilir. Bence burada sadece bir güvenlik meselesi yok, yani insanlar silahı sadece güvende hissetmek için almıyorlar. Burada devlet eliyle ya da medya eliyle şiddetin olağanlaştırılması söz konusu.

İkincisi, özellikle dijital ortamlarda savaş oyunlarını izleyen çocukların silah edinme ya da gençlerin silahlara erişiminin kolaylaştırılmasını da bir neden olarak görüyorum. Çünkü bu silahlar sadece bir güvenlik algısıyla alınmıyor, bunu görüyoruz.

Türkiye'de hem ruhsatlı hem de ruhsatsız silahlar meselesi var. Tabii ki de ruhsatsız silahlar çok büyük bir oranı oluşturuyor. Ama ruhsatlı silahlarda da denetimin aslında çok olmadığını görüyoruz. Yani bu silah verilen kişilerin psikolojik testlerden geçmesi, bunun düzenli olarak tekrarlanması gibi unsurların çok da dikkatle yerine getirilmediğini görüyoruz.

6 Kasım'da İçişleri Bakanlığının ruhsatlı silahlarla ilgili yeni bir düzenleme yapılacağı yönünde bir açıklaması vardı. Çünkü biliyorsunuz, özellikle okullarda Maraş ve İstanbul'da yapılan okul saldırılarında ebeveynlere ait silahlar kullanılmıştı.”

‘DEVLET BU KONUDA YÜKÜMLÜLÜĞÜNÜ YERİNE GETİRMİYOR’

İktidarın silaha erişimi engellemeye yönelik açıklamalarının yetersiz olduğunu belirten Jiyan Tosun, ruhsatlı silahlara ilişkin düzenlemelerin sorunun çözümü için yeterli olmayacağını ifade ederek şöyle devam ediyor:

“Özellikle çocukların ruhsatlı silahlara erişimi konusunda yeni bir düzenleme getirileceği de söyleniyor. Ama bunlar zaten yetersiz. En başta da söylediğimiz gibi ruhsatlı silahlar, ruhsatsız silahlara oranla çok daha az aslında. Yani ruhsatlı silahlara getirilecek bir düzenlemenin değil, aslında ruhsatsız silahların erişimini bu kadar kolaylaştıran koşulların ortadan kaldırılması gerekiyor. Devlet bu konuda gerekli yükümlülüğü yerine getirmiyor.

Yoksulluk da buna bir etki. İnsanlar kendilerini güvende hissetmiyor, bu da çok büyük bir etki. Ama şu unsuru da unutmamak gerekiyor: Çok ciddi bir savaş bölgesinde, savaşların ortasında kalan bir coğrafyadan bahsediyoruz. Hemen yanı başımızda 10 yıldan fazla süren Suriye'deki savaşı biliyoruz. Şu anda Ukrayna savaşı var.

Bu savaşlar ve yaratılan ortam, insanların daha fazla şiddete başvurmasına ya da şiddetin olağanlaşmasıyla birlikte artmasına neden oluyor. İzlenecek en baştaki yöntem, aslında devletin şiddeti meşru gösteren ayrıştırıcı dili bir tarafa bırakmasıdır. Çünkü devlet bir şiddet dilini örüyorsa, burada toplumun kendisinin şiddete başvurmasında da bir meşruluk sağlanmış oluyor.

Şunu hatırlayalım: Yakın tarihte bundan önceki İçişleri Bakanı’nın doğrudan işkenceyi öven, yani devletin mutlak yasakladığı işkenceyi öven veya olağanlaştıran bir dil kullandığına tanık olduk. Böyle bir dil, sokaktaki herhangi bir yurttaşın zihninde şiddetin gayet meşru olduğu algısını yaratır. Toplumda bu kadar şiddet olayının yaşanmaması için öncelikle bu dilin ortadan kalkması gerekiyor.”

‘DEVLETİN ÖRDÜĞÜ BİR ŞİDDET DİLİ VAR’

Devletin şiddet dilinden vazgeçmesi gerektiğini vurgulayan Jiyan Tosun, şiddetin toplumda giderek normalleştiğine dikkat çekerek şunları belirtiyor:

“Şiddetin ortadan kalkması için şiddeti teşvik eden devlet dilinin bırakılması gerekiyor. Dijital platformlardaki oyunlarda da ciddi bir denetimsizlik ve şiddeti ören oyunlar söz konusu. Gençler ve özellikle çocuklar bu platformlarda şiddet algısını normalleştiren bir yerden zihinsel tahribata uğruyor.

Diğer yandan da devletin kendi ördüğü bir şiddet dili var. İşkenceyi öven, meşrulaştıran bir yerden yaklaşırsanız, yurttaşların da şiddeti normalleştirmesini ve şiddete başvurmasını teşvik etmiş olursunuz.”