‘Alevilerin tarihsel sorumluluğu barışın toplumsal öznesi olmaktır’

DAD Eş Genel Başkanı Zeynel Kete, Alevi inancının rızalık, eşitlik, paylaşım ve dayanışma değerlerinin demokratik toplumun temelini oluşturduğunu belirterek, “Alevilerin sorumluluğu barışı yalnızca savunmak değil, barışın toplumsal öznesi olmaktır” dedi.

ZEYNEL KETE

Alevi inancının temelinde yer alan eşitlik, rızalık, paylaşım, dayanışma ve birlikte yaşam değerleri, demokratik toplum modelinin ve kalıcı barış kültürünün inşasında önemli bir toplumsal referans oluşturuyor. Yüzyıllardır farklı inanç ve kimliklerin bir arada yaşamını esas alan Alevi öğretisi, iktidarcı ve tekçi anlayışlara karşı toplumsal çoğulculuğu, özgür yaşamı ve ortak iradeyi savunuyor.

Barış ve Demokratik Toplum Süreci’nin tartışıldığı bu dönemde Alevi inancının toplumsal hafızası ve değerlerinin demokratik çözüm, halkların eşitliği ve barış kültürünün geliştirilmesindeki rolü yeniden gündeme geliyor.

Demokratik Alevi Dernekleri (DAD) Eş Genel Başkanı Zeynel Kete, Alevi inancında demokratik toplum modeli ve barış kültürünü ANF’ye değerlendirdi.

‘ALEVİLİK, TOPLUMSAL HAKİKAT VE ADALET ÖĞRETİSİDİR’

Alevi inancının temelindeki eşitlik, rızalık, paylaşım ve dayanışma değerleri demokratik toplumun inşasına nasıl katkı sunabilir? Bu değerler günümüzde nasıl yaşamsallaştırılabilir?

Alevilik, hakikati yalnızca sözde arayan değil, onu insanın yaşamında, toplumla kurduğu ilişkide ve doğayla olan bağında gerçekleştirmeyi esas alan bir inanç ve yaşam öğretisidir. Bu hakikatten hareketle Alevilerin çok önemli bir söylemi vardır: "Asıl olan özüyle meydan açmaktır, sözüyle değil."

Bu öğretinin merkezinde, insanı insanın üzerinde konumlandırmayan eşitlik anlayışı, karşılıklı rızalık, paylaşım, dayanışma ve adalet vardır. Alevi öğretisindeki eşitlik ve adalet ilkesi temelinde üç konu başlığı üzerinden şekillenir: Birey, toplum ve doğanın simbiyotik ilişkisi. Alevi inancında birey, toplum ve doğanın karşılıklı ikrarlı dengesinin sağlanması, adaletli olmanın ölçüsüdür.

Dolayısıyla Aleviliğin toplumsal anlamını yalnızca ibadet biçimleriyle ya da kültürel kimlikle sınırlamak, onun tarihsel ve felsefi özünü eksik değerlendirmek olur. Alevilik aynı zamanda insanın nasıl yaşayacağına, toplumun hangi ilkeler etrafında örgütleneceğine, birey ve toplumun doğa ile nasıl ilişkileneceğine ve farklılıkların hangi ahlaki ölçülerle bir arada tutulacağına ilişkin bir hakikat arayışıdır. Bu manayla bakıldığında, Alevi inancı, toplumsal hakikati esas alır. Aynı zamanda politik kültürün birçok özelliğini de kendi içinde barındırır.

‘RIZA TOPLUMU, DEMOKRATİK YAŞAMANIN TEMELİDİR’

Rıza toplumu ile demokratik toplum arasında nasıl bir ilişki vardır? Rıza toplumu perspektifi demokratik topluma nasıl katkı sunar?

Bu noktada rıza toplumu kavramı, Alevi öğretisinin demokratik toplum tartışmalarına sunduğu en önemli katkılardan biridir. Rıza toplumu, bireyin iradesinin yok sayılmadığı, toplumsal ilişkilerin zor ve tahakküm yerine karşılıklı kabul ve sorumlulukla düzenlendiği (ikrar ve rızalık ilkesi) bir yaşam anlayışını ifade eder. Buradaki rızalık, yalnızca iki kişinin anlaşması ya da bir uyuşmazlığın sona erdirilmesi değildir. İnsanların birbirlerinin haklarını tanıması, hiç kimsenin diğerinin emeğine, inancına, kimliğine ve iradesine el koymaması anlamına gelir. Burada temel ölçü edep ve erkandır. Toplumsal sorunların çözümünde edep ahlaki ilkeyi, erkân ise politikayı ifade eder. Yani ahlaki politik toplum da diyebiliriz.

Cem erkânında herkesin meydana gelmesi, canların eşitliği ilkesinin sembolik ifadesini aşan bir hakikattir. Meydanda makamın, servetin ve toplumsal ayrıcalığın insanı hakikat bakımından üstün kılmadığı kabul edilir. ‘Birbirimizi hepimiz, hepimiz birimiz; birimiz kırkımız, kırkımız birimiz’ kelamıyla ifade edilir. Bir canın hakkı diğerinin keyfine bırakılamaz. Rızalık alınmadan yürütülen bir erkânın eksik kalması gibi, toplumsal yaşamda da insanların iradesi ve rızası gözetilmeden kurulan ilişkiler demokratik bir meşruiyet üretemez. Bu yönüyle Cem, yalnızca inançsal bir buluşma değil; insanın kendisiyle, toplumla ve hakikatle yüzleştiği bir ahlak meydanıdır. Cem erkânı aynı zamanda kominal bir örgütleme modelidir. Toplumun temsiliyette değil, doğrudan demokrasi kültürüyle ve komünal bir yaşam tarzının sürekli kendisini yeniden inşa etmesi durumudur.

Başka bir ifadeyle, toplumun kendini yönetmesi modelidir diyebiliriz. Bu modelde esas olan demokratik kültürdür.

Felsefi açıdan ele alındığında burada temel sorun, iktidarın nasıl sınırlandırılacağı ve insanın nasıl özgürleşeceğidir. Devletçi ve hiyerarşik toplum anlayışları, toplumsal düzeni çoğu zaman yukarıdan aşağıya kurulan otorite, itaat ve denetim üzerinden tanımlar. Demokratik toplum anlayışı ise insanların kendi yaşamları hakkında söz ve karar sahibi olmasını, farklılıkların eşitliğini ve toplumsal sorunların ortak iradeyle çözülmesini esas alır. Alevi öğretisinin rızalık ilkesi, bu ikinci anlayışın güçlü bir etik dayanağı olabilir. Çünkü rızalık, gücün kendisini değil, ilişkinin meşruiyetini sorgular.

Rıza toplumunun temel ilkesini binlerce yıldır Alevi pirleri dar u didar (eleştiri-özeleştiri) meydanında canlara seslenirken, ‘Ey can, yolunu arsıza, hırsıza, nursuza, pirsize, soysuza düşürme, bu yol kıldan ince, kılıçtan keskindir. Gelme gelme, dönme dönme’ şeklinde ifade etmişlerdir. Arsızlık, hırsızlık ve nursuzluk, iktidarcı devletçi toplumun ifadesidir ki bu anlayış ‘nahak’ şeklinde ifade edilir. Hak olmayan, hakikate uymayan manasına da gelir. Bütün iktidarcı, tekçi devletçi anlayışlar ‘nahak’ kavramı ile dile getirilmiştir.

Ancak burada önemli bir ayrım yapmak gerekir: Geleneksel Alevi toplumunu geçmişte bütün eşitsizliklerden arınmış, kusursuz bir toplumsal model olarak değerlendiremeyiz. Tarihsel toplumlar kendi dönemlerinin sınırlarını taşımıştır. Bugün yapılması gereken, Alevi öğretisinin özgürleştirici birikimini eleştirel bir değerlendirmeyle günümüzün demokratik ihtiyaçlarıyla buluşturmaktır.

Bu buluşmanın temelinde kadının özgürlüğü ve eşit katılımı yer almalıdır. Kadının sözünün, iradesinin ve emeğinin dışlandığı bir toplumsal yapı rızalık ilkesini gerçekleştiremez. Kadın ana geleneğinin bilgeliğini ve kadınların toplumsal yaşamdaki kurucu rolünü yeniden görünür kılmak, Alevi yolunun özgürlükçü özünü güncellemenin önemli bir parçasıdır. Aynı şekilde gençlerin karar süreçlerine katılması, çocukların özgür bireyler olarak yetişmesi, emek sömürüsünün karşısında dayanışmanın geliştirilmesi ve doğanın yalnızca tüketilecek bir kaynak olarak görülmemesi de demokratik toplumun vazgeçilmez koşullarıdır.

‘CEMEVLERİ DEMOKRATİK ÖRGÜTLENME ALANLARI OLMALIDIR’

Alevi inancındaki rızalık ilkesi sadece Cem erkanında mı uygulanır? Toplumsal alanda rızalık ilkesi nasıl uygulanmalı?

Bu değerleri yaşamsallaştırmak için öncelikle Cemevleri ve Alevi kurumları, rızalık ilkesini yalnızca erkânda dile getiren değil, kendi iç işleyişinde de uygulayan demokratik yapılar olmalıdır. Kararlar ortaklaşa alınmalı, kadınlar ve gençler eşit biçimde temsil edilmeli, farklı düşünceler bir tehdit değil, toplumsal zenginlik olarak görülmelidir. Anlaşmazlıklar dışlama ve cezalandırma yerine diyalog, yüzleşme, adalet ve karşılıklı sorumluluk temelinde ele alınmalıdır.

Mahallelerden yerel yönetimlere, emek örgütlerinden demokratik kitle örgütlerine kadar her alanda katılımcı mekanizmaların geliştirilmesi de bu anlayışın toplumsallaşmasına katkı sunacaktır. Paylaşım yalnızca lokmayı bölüşmekle sınırlı kalmamalı; emeğin hakkını savunmayı, yoksulluğa karşı ortak sorumluluk almayı ve toplumsal kaynakların adil kullanımını da içermelidir.

Kısacası Alevi öğretisinin demokratik topluma katkısı, geçmişin değerlerini yalnızca hatırlatmasında değil, onları bugünün toplumsal ilişkilerinde yeniden kurabilmesindedir. Rızalık bireysel bir erdem olarak kalmamalı; toplumsal kararların, kurumların ve ortak yaşamın kurucu ilkesi haline gelmelidir. Demokratik toplum, rızalık kültürünün özgürlük, eşitlik ve adalet temelinde yeniden örgütlenmesiyle güçlenebilir.

Rızalık ilkesi, sadece Cem erkanında uygulanan bir ilke değil, toplumun kendi kendini yönetirken ahlaki politik ilkeleri esas alması gerekir ve bu yönüyle toplumsal yaşamın genelinde uygulanması gerekir. Tarihsel Alevi toplumunda rızalık ilkesi bugüne kadar böyle uygulanmıştır.

‘FARKLILIKLAR EŞİTLİK TEMELİNDE BİR ARADA YAŞAMALI’

Alevi öğretisinin farklı kimlik ve inançların eşit ve özgür biçimde bir arada yaşamasına dayanan barış kültüründeki rolünü nasıl değerlendiriyorsunuz?

Alevi öğretisinin barış anlayışını kavrayabilmek için öncelikle onun hakikat anlayışına bakmak gerekir. Alevilikte hakikat, herhangi bir kişinin, zümrenin ya da devletin mülkü değildir. Hakikate ulaşmanın yolu, insanın kendisini sorgulamasından, başkasının varlığını tanımasından ve yaşamı ahlaki sorumluluk temelinde kurmasından geçer. Bu nedenle Alevi öğretisinde farklılıkları ortadan kaldırarak birlik yaratmak değil, farklılıkları eşitlik temelinde bir arada tutabilmek önemlidir.

‘Yetmiş iki millete bir nazarla bakmak’ anlayışı, bu çoğulcu yaklaşımın güçlü ifadelerinden biridir. Bu yaklaşım, farklı inançların, dillerin, kültürlerin ve kimliklerin tek bir kalıba sokulmasını değil, her birinin insanlık onuru bakımından eşit kabul edilmesini gerektirir. Birlik, herkesin aynılaşması değildir. Gerçek birlik, farklılıkların birbirini inkar etmeden ortak bir yaşam kurabilmesidir.

Felsefi açıdan bu yaklaşım, tek hakikat adına başkalarını susturan anlayışlarla karşı karşıya gelir. Tekçilik; toplumu tek bir kimlik, dil, inanç veya kültür etrafında biçimlendirmeye çalışır. Çoğulcu demokratik anlayış ise hiçbir kimliğin diğerine üstün olmadığını, ortak yaşamın karşılıklı tanınma ve eşit haklar temelinde kurulması gerektiğini savunur. Alevi öğretisinin rızalık ve çoğulculuk ilkeleri, bu açıdan günümüzün demokratik barış arayışına önemli bir düşünsel zemin sunmaktadır.

Alevilerin tarihsel deneyimi de bu tartışmanın önemli bir parçasıdır. Osmanlı döneminde Kızılbaş topluluklarının maruz kaldığı baskılar, inançsal dışlanma ve siyasal çatışmalar, Alevi toplumsal hafızasında derin izler bırakmıştır. Cumhuriyet döneminde ise eşit yurttaşlık ve inanç özgürlüğü talepleri çeşitli dönemlerde inkar, ayrımcılık ve şiddetle karşı karşıya kalmıştır. Koçgiri'den Dersim'e, Maraş'tan Çorum'a ve Sivas'a uzanan acıların toplumsal hafızadaki yeri, yalnızca geçmişte yaşanan olayların hatırlanması açısından değil, aynı acıların yeniden yaşanmaması için de önemlidir.

Bu tarihsel deneyimleri hatırlamak, Alevilerin yalnızca mağduriyetleri üzerinden tanımlanması anlamına gelmemelidir. Asıl mesele, bu deneyimlerden evrensel bir özgürlük ve adalet anlayışı çıkarabilmektir. Kendi inancı nedeniyle dışlanmanın ne demek olduğunu bilen bir topluluk, başka bir halkın dili yasaklandığında, başka bir inanç mensubu ayrımcılığa uğradığında ya da bir kimlik kendi varlığını özgürce ifade edemediğinde bu duruma karşı söz ve tutum geliştirebilmelidir. Çünkü hakikat, yalnızca kendimiz için talep ettiğimizde değil, başkasının hakkını da savunduğumuzda toplumsal anlam kazanır.

Burada barışın ne olduğu sorusu önemlidir. Barış, yalnızca silahların susması veya çatışmaların geçici olarak durması değildir. Barış; inkarın, ayrımcılığın, eşitsizliğin ve düşmanlaştırmanın sona erdirildiği, halkların ve inançların kendi kimlikleriyle özgürce yaşayabildiği bir toplumsal düzenin kurulmasıdır.

Adaletle desteklenmeyen bir sessizlik, kalıcı barış değildir. İnsanların korkmadan konuşabildiği, ana dilini kullanabildiği, inancını özgürce yaşayabildiği ve geleceğine ilişkin kararları etkileyebildiği bir düzen, barışın toplumsal temelini oluşturur.

Alevi öğretisindeki ‘incinsen de incitme’ ilkesi de bu bağlamda değerlendirilmelidir. Bu ilke, haksızlık karşısında susmayı ya da zulme boyun eğmeyi değil, mücadeleyi insan onurunu ve yaşam hakkını koruyan bir ahlakla yürütmeyi ifade eder. Barış mücadelesi, adaletsizlikleri görünmez kılmadan; intikamı, nefreti ve yeni düşmanlıkları büyütmeden yürütülebilmelidir. Bunun için geçmişle yüzleşmek, hakikati açığa çıkarmak, mağdurların sözünü dinlemek ve adaletin gereğini yerine getirmek zorunludur.

Alevi kurumlarının barış kültürüne katkısı da tam bu noktada belirginleşir. Cemevleri, ocaklar, inanç kurumları ve demokratik örgütlenmeler; farklı halkların ve inançların birbirini tanıdığı, ortak sorunlarını tartıştığı ve dayanışma ilişkileri geliştirdiği alanlara dönüşebilir. Alevi kurumları, yalnızca kendi inançsal haklarını savunan yapılar olarak değil, herkes için eşit yurttaşlık ve inanç özgürlüğü talep eden demokratik kurumlar olarak sorumluluk üstlenmelidir.

Elbette tarih boyunca bütün Alevi topluluklarının farklı kimliklerle ilişkileri aynı biçimde gelişmemiştir. Alevilik kendi içinde de çeşitli ocaklara, sürek ve yorumlara sahiptir. Bu çeşitlilik, öğretinin çoğulcu imkanlarını zenginleştirdiği gibi, ortak yaşamın sürekli emek ve öz eleştiri gerektirdiğini de gösterir. Barış kültürü, yalnızca başkalarından beklenen bir davranış değil, insanın kendi toplumsal ilişkilerinde de sınaması gereken bir ilkedir.

Sonuç olarak Alevi öğretisinin barışa katkısı, farklılıkları hoşgörü gösterilecek birer unsur olarak görmekten daha ileri bir yerde durur. Burada mesele, farklılıkların varlığına katlanmak değil, onları eşit ve özgür yaşamın kurucu unsurları olarak kabul etmektir. Alevilerin barış dili, yalnızca kendi acılarının tanınmasını değil, bütün halkların acılarının sona ermesini; yalnızca kendi inançlarının özgürlüğünü değil, bütün inançların ve inançsızların özgürlüğünü savunmalıdır. Barış, bu anlamda insanın insana hakikat borcudur.

‘BU SÜREÇ, TARİHSEL BİR İMKAN VE FIRSAT OLARAK DEĞERLENDİRİLMELİ’

Barış ve Demokratik Toplum Süreci'nde Alevi toplumunun rolü ve sorumlulukları nelerdir? Kalıcı ve demokratik bir barışın sağlanmasına Alevi inancı ve mücadele deneyimi nasıl katkı sunabilir?

Türkiye'nin tarihsel sorunlarının başında, farklı halkların, inançların ve kimliklerin eşit yurttaşlar olarak bir arada yaşamasının önündeki engeller gelmektedir. Kürt meselesi, Alevilerin eşit yurttaşlık ve inanç özgürlüğü talepleri, ana dilinde eğitim, yerel demokrasi, kadın özgürlüğü ve toplumsal adalet sorunları birbirinden tamamen bağımsız ele alınamaz. Bunların her biri farklı tarihsel ve siyasal özelliklere sahip olsa da ortak bir soruyu gündeme getirir: Toplum kendi farklılıklarıyla birlikte, baskı ve inkar ilişkileri dışında nasıl yaşayabilir?

Barış ve Demokratik Toplum Süreci bu nedenle yalnızca siyasal aktörler arasında yürütülecek bir görüşme veya çatışmanın sona erdirilmesine ilişkin bir düzenleme olarak görülmemelidir. Bu süreç, toplumsal sorunların demokratik siyaset yoluyla çözülebilmesinin, farklı kimliklerin eşit haklarla tanınmasının ve toplumun kendi geleceği üzerinde söz sahibi olmasının önünü açabilecek tarihsel bir imkan olarak değerlendirilmelidir. Ancak bu imkanın gerçeğe dönüşmesi, sürecin açıklığına, toplumsal katılıma, karşılıklı güvene ve somut demokratik adımlara bağlıdır.

Alevi toplumu bu sürecin ne dışarıdan izleyicisi ne de yalnızca kendisine ilişkin talepler gündeme geldiğinde söz alan bir topluluk olmalıdır. Alevilerin tarihsel hafızası, örgütlenme deneyimi ve rızalık merkezli yaşam anlayışı, barışın toplumsallaşmasına önemli katkılar sunabilir. Bunun için öncelikle Alevi kurumlarının barışı kendi varoluşsal sorumluluklarının bir parçası olarak görmesi gerekir.

Alevi toplumunun birinci sorumluluğu, barışı güçlü ve tutarlı bir demokratik dil haline getirmektir. Bu dil, ne devletin resmi söylemini sorgulamadan benimsemeli ne de toplumsal sorunları yalnızca başkalarının talepleri üzerinden değerlendirmelidir. Alevi kurumları, halkların eşitliğini, inanç özgürlüğünü, demokratik siyaseti ve toplumsal adaleti esas alan bağımsız bir irade ortaya koymalıdır.

Barışın tarafı olmak, herhangi bir siyasal aktörün bütün görüşlerini benimsemek anlamına gelmez; şiddetin sona ermesini, demokratik çözüm yollarının açılmasını ve bütün toplumun özgürleşmesini savunmak anlamına gelir.

İkinci sorumluluk, Kürt meselesinin demokratik ve barışçıl çözümünü eşit yurttaşlık perspektifinden savunmaktır. Kürt halkının kimliğinin, dilinin, kültürünün ve demokratik siyaset hakkının tanınması; inkar ve güvenlikçi politikaların yerine demokratik çözüm mekanizmalarının geliştirilmesi, kalıcı barışın temel koşulları arasındadır. Alevi toplumunun kendi inançsal ve kültürel hakları için verdiği mücadele, başka bir halkın hak talepleriyle dayanışma içinde olmalıdır. Çünkü bir toplumun özgürlüğü, başka bir toplumun özgürlük alanının daraltılması üzerine kurulamaz.

Üçüncü sorumluluk, Alevi toplumunun kendi içindeki çoğulculuğu ve demokratik işleyişi güçlendirmektir. Barış, yalnızca devlet ile toplum arasındaki ilişkilerin dönüşümü değildir; aynı zamanda toplumun kendi içindeki ilişkilerin de demokratikleşmesidir. Kadınların, gençlerin, emekçilerin ve farklı Alevi süreklerinin eşit söz sahibi olması; kurumların şeffaf, katılımcı ve hesap verebilir bir yapıya kavuşması bu açıdan önemlidir. Kendi içinde farklı düşüncelere tahammül edemeyen bir örgütlenmenin, toplumun tamamı için çoğulcu bir yaşamı savunması güçleşir.

Dördüncü sorumluluk, tarihsel hafızayı barışın kurucu bir unsuru haline getirmektir. Geçmişte yaşanan katliamların, inkar politikalarının, zorunlu göçlerin ve inançsal ayrımcılığın üzeri örtülerek ortak gelecek kurulamaz. Ancak tarihsel hafızayı diri tutmak, acıları birbirine karşı yarıştırmak veya yeni düşmanlıklar üretmek anlamına da gelmemelidir. Herkesin acısının tanındığı, mağdurların sözünün duyulduğu, hakikatin araştırıldığı ve adaletin tesis edildiği bir yüzleşme kültürü geliştirilmelidir. Alevi kurumları bu konuda hem kendi hafızalarının korunması hem de bütün toplumsal kesimlerin yaşadığı acıların görünür kılınması için sorumluluk üstlenebilir.

Beşinci sorumluluk, barışın yalnızca söylemde kalmaması için toplumsal dayanışma ağlarını büyütmektir. Yerel düzeyde halk buluşmaları, inançlar arası diyalog, kadın dayanışması, gençlik çalışmaları, ortak kültürel etkinlikler ve demokratik toplum tartışmaları yürütülebilir.

Cemevleri, farklı kimliklerin birbirini tanıdığı ve ortak yaşamın sorunlarını birlikte ele aldığı mekanlara dönüşebilir. Belediyeler, sendikalar, meslek örgütleri ve demokratik kitle örgütleriyle kurulacak ilişkiler, barışın gündelik hayatta karşılık bulmasını sağlayabilir.

‘BARIŞIN YÖNTEMİ DİYALOG VE DEMOKRATİK KATILIMDIR’

Alevi inancındaki edep erkân ilkesi, güncel sorunların çözümüne nasıl katkı sunar? Toplumsallığın inşasında bu ilkenin önemi nedir?

Bu çerçevede Alevi inancının edep ve erkân anlayışı da güncel bir anlam kazanır. Edep, insanın kendi davranışlarını ahlaki ölçülerle sorgulamasıdır; erkân ise ortak yaşamın sorunlarını çözmek için geliştirilen yol ve yöntemdir. Barış sürecinde yalnızca iyi niyetli sözlere değil, demokratik bir yönteme de ihtiyaç vardır. Diyalog, müzakere, toplumsal katılım, karşılıklı güven, hukuki güvenceler ve demokratik denetim bu yöntemin temel unsurlarıdır. Barışın kalıcı olması, alınan kararların topluma anlatılmasını, toplumun karar süreçlerine katılmasını ve hakların güvence altına alınmasını gerektirir.

Alevi öğretisinin rızalık ilkesi, burada toplumsal meşruiyetin önemli bir ölçütü olarak düşünülebilir. İnsanların hayatını etkileyen kararların, onların iradesi ve katılımı gözetilmeden alınması demokratik bir çözümün ruhuyla bağdaşmaz. Bununla birlikte rızalık, çoğunluğun kararını azınlığa dayatması ya da herhangi bir grubun temel haklarını pazarlık konusu yapması değildir. Demokratik rızalık, eşit hakların tanındığı, farklı tarafların özgürce söz söyleyebildiği ve hiçbir kimliğin varlığının başkalarının keyfine bırakılamadığı bir ortaklaşma biçimidir.

Edep ve erkan ilkesi, toplumsallığın inşasında, sorunların çözümünde politik tutum belirlemek anlayışıdır. Bu yönüyle demokratik toplumdaki ahlaki ve politik özelliklerin hepsi edep ve erkân özellikleridir. Aynı zamanda ana kadının da bilgeliğinin temel özellikleridir.

Kalıcı barışın ekonomik ve toplumsal boyutu da göz ardı edilmemelidir. Yoksulluk, işsizlik, emek sömürüsü, bölgesel eşitsizlikler ve kadınlara yönelik şiddet devam ederken barışın toplumsal zemini zayıf kalır. Bu nedenle barış, yalnızca güvenlik politikalarının değişmesini değil; emeğin korunmasını, sosyal adaletin güçlendirilmesini, yerel demokrasinin geliştirilmesini ve toplumsal kaynakların adil paylaşılmasını da kapsamalıdır. Alevi öğretisindeki lokmayı paylaşma anlayışı, bu noktada sembolik bir ritüelin ötesine geçerek sosyal dayanışmanın ve adil bölüşümün ahlaki dayanağına dönüşebilir.

Kadın özgürlüğü de demokratik barışın vazgeçilmez koşullarından biridir. Kadınların karar süreçlerinde eşit biçimde yer almadığı, erkek egemenliğinin toplumsal ilişkileri belirlemeye devam ettiği bir düzende demokratik toplumun inşası tamamlanamaz. Alevi toplumunun ana kadın geleneğini, kadınların inançsal otoritesini ve tarihsel hafızasını görünür kılması; kadınların barışın öznesi olarak sürece katılımını desteklemesi gerekir.

Son olarak, barışın toplumsallaşması için Alevi kurumlarının kendi aralarındaki farklılıkları ortak demokratik talepler etrafında konuşabilmesi önemlidir. Bütün Alevi kurumlarının aynı düşüncede olması beklenemez. Ancak eşit yurttaşlık, inanç özgürlüğü, demokratik siyaset, kadın özgürlüğü ve halkların barış içinde yaşaması gibi temel konularda ortaklaşmak mümkündür. Bu ortaklık, farklılıkları bastıran bir birlik değil, farklılıkları koruyarak ortak sorumluluk üstlenen bir dayanışma zemini olmalıdır.

Alevi öğretisinin tarihsel birikimi bize şunu hatırlatır: Toplumun sorunları yalnızca yukarıdan verilen kararlarla çözülemez; insanların kendi yaşamları üzerinde söz sahibi olması, birbirlerinin haklarını tanıması ve ortak sorumluluk üstlenmesi gerekir. Demokratik toplum, bu iradenin kurumsallaşmasıdır. Barış da bu toplumsal iradenin özgürlük, adalet ve eşitlikle buluşmasıdır.

Barış en büyük cem erkânıdır. Çünkü barış, bütün canların aynı meydanda eşit yurttaşlar olarak buluşabilmesidir. Bu meydanda hiçbir halk diğerinin üzerinde değildir; hiçbir inanç diğerine üstün değildir, hiçbir insanın özgürlüğü bir başkasının inkarına dayanamaz. Alevi toplumunun tarihsel sorumluluğu, bu hakikati yalnızca sözde değil, örgütlenmesinde, siyasal tutumunda ve toplumsal yaşamında da gerçekleştirmektir.

Cümle canların rızalığıyla, halkların eşitliğiyle, kadınların özgürlüğüyle ve demokratik iradenin güçlenmesiyle kurulacak bir barış, yalnızca bugünün çatışmalarını sona erdirmekle kalmayacak; gelecek kuşaklara daha özgür, daha adil ve daha onurlu bir yaşamın kapısını da açacaktır. Alevi yolunun hakikat arayışı, bugün bu sorumluluğu üstlenmeyi gerektiriyor.

Çünkü barış yalnızca savaşın karşıtı değil, demokratik yaşamın kendisidir. Ve hakikat, ancak özgür bir toplumda can bulur.

‘ALEVİLER BARIŞIN TOPLUMSAL ÖZNESİ OLMALI’

Son olarak Alevilerin barışla ilgili neler yapmaları gerektiği konusunda söyleyeceğiniz sözler neler olur?

Sonuç olarak Alevilerin sorumluluğu, barışı yalnızca savunmak değil, barışın toplumsal öznesi olmaktır. Çünkü barış bir başkasının bize vereceği bir armağan değil, birlikte kuracağımız ortak yaşamdır. Aleviliğin rızalık, eşitlik, paylaşım ve dayanışma değerleri bu ortak yaşamın ahlaki zeminini oluşturabilir. Bizim yolumuzda hiçbir can diğer canın üzerinde değildir. Bu ilkeyi toplumsal ve siyasal yaşamda gerçekleştirebildiğimiz ölçüde demokratik toplumun ve kalıcı barışın inşasına katkı sunabiliriz.

Barış en büyük cem erkânıdır. Bu erkânın özü rızalık, yolu hakikat, ölçüsü eşitlik, amacı ise bütün canların özgür ve onurlu bir yaşam sürmesidir. Sonuç olarak Alevilerin sorumluluğu, barışı yalnızca savunmak değil, barışın toplumsal öznesi olmaktır.

Zaman sahipsiz, mekan rızasız, mazlum çaresiz değildir.