‘Güvencesiz çalışma ve karşılıksız bakım emeği, kadın yoksulluğunu derinleştiriyor’

DİSK Genel-İş Sendikası Amed 2 No’lu Şube Eşbaşkanı Sabahat Sever, kadın yoksulluğunun güvencesiz çalışma ve karşılıksız bakım emeğiyle derinleştiğini belirterek, kadınların ekonomik bağımsızlığının önemine dikkat çekti.

SABAHAT SEVER

Kadınlar, yoksulluk ve güvencesiz çalışma koşullarının yanı sıra ev içi bakım yükü nedeniyle de çalışma yaşamında eşitsizlikle karşı karşıya kalıyor. Çocuk, yaşlı ve hasta bakımının büyük ölçüde kadınların omuzlarına bırakılması, kadınların iş yaşamına katılmasını zorlaştırırken ekonomik bağımlılıklarını da artırıyor. Kadınların ekonomik özgürlüklerini kazanmasının şiddetle mücadelede önemli bir yere sahip olduğuna dikkat çekilirken ekonomik şiddetin de görünür kılınması gerektiği belirtiliyor. Kadın emeğinin güvence altına alınması ve kadınların eşit koşullarda çalışabilmesi için kamusal politikaların hayata geçirilmesi çağrısı yapılıyor.

Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) Eylül 2026 verilerine göre, kadınlarda işsizlik oranı yüzde 11,3, erkeklerde ise yüzde 6,9. Kadınların istihdam oranı yüzde 31,2’de kalırken erkeklerde bu oran yüzde 65,8’e ulaşıyor. Veriler, kadınların iş yaşamına katılımında erkeklerle aralarındaki farkın sürdüğünü ortaya koyuyor.

Kadın yoksulluğu ve çalışma yaşamında karşılaştıkları sorunlara ilişkin DİSK Genel-İş Sendikası Amed 2 No’lu Şube Eşbaşkanı Sabahat Sever, ajansımıza değerlendirmelerde bulundu.

‘KADIN YOKSULLUĞU ERKEK EGEMEN ÜRETİM İLİŞKİLERİNİN SONUCU’

Kadın yoksulluğunun yalnızca ekonomik krizle veya düşük ücretlerle açıklanamayacağını belirten Sabahat Sever, sorunun toplumsal cinsiyet eşitsizliği ve erkek egemen üretim ilişkileriyle doğrudan bağlantılı olduğunu söyledi.

Kadınların çocuk, yaşlı ve hasta bakımı, yemek ve temizlik gibi toplumsal yaşamın devamlılığını sağlayan işleri büyük ölçüde karşılıksız üstlendiğine dikkat çeken Sabahat Sever, şöyle konuştu:

“Kadınlar çalışma yaşamında daha çok güvencesiz, düşük ücretli, geçici ve kayıt dışı işlerde çalıştırılıyor. Bununla birlikte ev içinde çocuk, yaşlı ve hasta bakımı, yemek, temizlik gibi toplumsal yaşamın devamlılığını sağlayan çok önemli bir emeği de karşılıksız olarak üstleniyor. Burada iki yönlü bir sömürü ilişkisiyle karşı karşıyayız. Kadınlar hem üretim alanında ucuz ve güvencesiz iş gücü olarak görülüyor hem de ev içinde görünmeyen bakım emeğinin sorumluluğunu üstleniyor. Bu emeğin görünmez kılınması, kadınların ekonomik bağımsızlığını, toplumsal yaşama katılımını ve örgütlenme olanaklarını sınırlandırıyor.

Dolayısıyla kadın yoksulluğuyla mücadele, yalnızca kadınlara iş bulmakla sınırlı tutulamaz. Kadın emeğinin tanınması, güvenceli çalışma koşullarının oluşturulması ve bakım hizmetlerinin kamusal sorumluluk olarak üstlenilmesi gerekir. Kadınların yoksulluğunu ortadan kaldırmak istiyorsak öncelikle kadın emeğini görünür kılmalı, kadınların hem üretim alanında hem de toplumsal yaşamda eşit koşullara sahip olmasını sağlamalıyız.”

‘EKONOMİK BAĞIMLILIK ŞİDDETİN DEVAMINA ZEMİN HAZIRLIYOR’

Kadınların ekonomik bağımsızlığının özgürleşmenin temel koşullarından biri olduğunu vurgulayan Sabahat Sever, şöyle devam etti:

“Çünkü ekonomik bağımlılık, kadınların yaşamları hakkında özgürce karar vermelerinin önünde ciddi bir engel oluşturuyor. Şiddete maruz kalan bir kadının kendi gelirinin, barınma olanağının ve sosyal güvencesinin bulunmaması, şiddet ortamından uzaklaşmasını zorlaştırıyor. Bu nedenle ekonomik bağımlılık, şiddetin devam etmesine zemin hazırlayan yapısal sorunlardan biridir.

Ekonomik şiddet de çoğu zaman görünmez kalıyor. Kadının çalışmasının engellenmesi, kazancına el konulması, parasının kontrol edilmesi ve ekonomik karar süreçlerinden dışlanması şiddetin farklı biçimleridir. Biz kadınların ekonomik özgürlüğünü yalnızca çalışma hakkı olarak değil, aynı zamanda kadının kendi bedeni, yaşamı ve geleceği üzerinde söz sahibi olması olarak değerlendiriyoruz.

Ancak ekonomik bağımsızlığın tek başına şiddeti ortadan kaldırmayacağını da biliyoruz. Bunun için erkek egemen toplumsal ilişkilerin dönüştürülmesi, hukuki koruma mekanizmalarının işletilmesi ve kadın dayanışmasının güçlendirilmesi gerekiyor. Kadınların özgürleşmesi, yalnızca ekonomik kaynaklara erişmesiyle değil, yaşamın bütün alanlarında eşit ve özgür bireyler olarak var olabilmesiyle mümkündür.”

‘BAKIM HİZMETLERİ KAMUSAL SORUMLULUK OLMALI’

Kadın emeğinin güvence altına alınması için ekonomik ve toplumsal politikaların eşitlik temelinde yeniden düzenlenmesi gerektiğini söyleyen Sabahat Sever, güvenceli istihdam, eşit işe eşit ücret ve sendikal örgütlenmenin önündeki engellerin kaldırılmasının öncelikli adımlar arasında yer aldığını belirtti.

Sabahat Sever, kadın emeğinin güvence altına alınması için atılması gereken adımları şöyle sıraladı:

“Öncelikle kadın emeğini güvence altına almak için ekonomik ve toplumsal politikaların eşitlik temelinde yeniden düzenlenmesi gerekiyor. Birincisi, kadınların güvenceli istihdamı sağlanmalı, eşit işe eşit ücret ilkesi hayata geçirilmeli, kayıt dışı çalışmanın önüne geçilmeli ve örgütlenmelerinin önündeki engeller kaldırılmalıdır.

İkincisi, bakım hizmetleri kamusal bir sorumluluk olarak ele alınmalıdır. Her mahallede ücretsiz kreşler, çocuk bakım merkezleri, yaşlı ve engelli bakım hizmetleri oluşturulmalıdır. Kadınların omuzlarına yüklenen bakım sorumluluğu toplumsallaştırılmalıdır. Çünkü bakım emeği yalnızca kadınların sorumluluğunda olan bir iş değildir. Toplumsal yaşamın devamlılığı için gerekli olan bu hizmetlerin kamusal politikalarla karşılanması gerekiyor.

Üçüncüsü, kadınların üretim süreçlerine katılımını artıracak kooperatifler ve kolektif üretim modelleri desteklenmelidir. Özellikle tarım, ekolojik üretim ve yerel ekonomi alanlarında kadınların üretici kimliği güçlendirilmelidir. Ancak kooperatifçilik, kadınların ucuz ve güvencesiz çalıştırıldığı bir modele dönüştürülmemelidir. Kadın kooperatifleri, kadınların ekonomik olarak güçlendiği, emeğinin karşılığını aldığı ve karar süreçlerinde söz sahibi olduğu yapılar olmalıdır.

Dördüncüsü, yerel yönetimler kadın politikalarını sosyal yardım anlayışının ötesine taşımalıdır. Kadınların üretime katılabileceği alanlar, mesleki eğitim merkezleri, kadın dayanışma merkezleri, kreşler ve kooperatifler yaygınlaştırılmalıdır. Beşincisi ise şiddete maruz kalan kadınlara yalnızca hukuki değil, ekonomik destek de sunulmalıdır. Güvenli barınma, düzenli gelir, istihdam ve sosyal güvence birlikte düşünülmelidir.

Ayrıca kadınların sendikalarda, yerel yönetimlerde ve ekonomik karar mekanizmalarında eşit temsili sağlanmalıdır. Bizim açımızdan mesele yalnızca kadınların istihdam edilmesi değil, üretimin ve toplumsal yaşamın bütün alanlarında eşit söz ve karar sahibi olmasıdır.”

‘KADIN ÖZGÜRLÜĞÜ OLMADAN EMEK MÜCADELESİ TAMAMLANAMAZ’

Kadın emeği mücadelesinin genel emek mücadelesinden ayrı ele alınamayacağını ancak kadınların yaşadığı eşitsizliklerin yalnızca sınıfsal sorunlar içerisinde değerlendirilmesinin de doğru olmadığını belirten Sabahat Sever, şunlara dikkat çekti:

“Kadın emeği mücadelesini genel emek mücadelesinden ayrı değerlendiremeyiz. Ancak kadınların yaşadığı eşitsizlikleri yalnızca sınıfsal sorunların içinde eritmek de doğru değildir. Kadınlar hem emek sömürüsüne hem de erkek egemen toplumsal ilişkilere karşı mücadele etmek zorundadır.

Sendikaların bu konuda daha güçlü bir sorumluluk üstlenmesi gerekiyor. Kadınların sendikalarda yalnızca üye olarak değil, yönetimlerde, karar süreçlerinde ve mücadele alanlarında özne olması önemlidir. Özellikle yerel yönetimlerde kadın emeğini esas alan, bakım hizmetlerini kamusal sorumluluk olarak gören, kadın kooperatiflerini destekleyen ve kadınların ekonomik bağımsızlığını güçlendiren politikalar geliştirilmelidir.

Sonuç olarak, kadınların görünmeyen emeğini görünür kılmadan, ekonomik kaynakları eşit paylaşmadan ve erkek egemen ilişkileri dönüştürmeden toplumsal eşitliği sağlayamayız. Kadın emeğinin özgürleşmediği bir yerde emek mücadelesi eksik kalır. Kadınların özgürleşmediği bir toplumda ise gerçek toplumsal özgürlük mümkün değildir.”