Sosyal Hizmet Uzmanları Derneği (SHUDER) İstanbul Şube Başkanı İkram Doğan, bireysel silahlanma ve şiddetin toplum sağlığı üzerindeki etkilerini ANF’ye değerlendirdi. Şiddetin yalnızca bireylerin öfke kontrolü veya saldırganlık eğilimleriyle açıklanamayacağını vurgulayan Doğan, ekonomik güvencesizlik, eşitsizlik, cezasızlık algısı ve silaha erişim kolaylığına dikkat çekti.

Basında yer alan haberlere göre 2025 yılında Türkiye genelinde 110 bin 470 ruhsatsız silah ele geçirildi. 1 Ocak-26 Mart 2026 döneminde ise 25 bin 580 ruhsatsız silaha el konuldu.

Doğan, bireysel silahlanmanın yalnızca güvenlik ve asayiş kapsamında ele alınamayacağını belirterek, kamusal sosyal hizmetlerin güçlendirilmesi ve şiddeti önleyici sosyal politikaların geliştirilmesi gerektiğini ifade etti.

ŞİDDETİN YAPISAL NEDENLERİ GÖRÜNMEZ KILINIYOR

Şiddet olaylarını yalnızca bireysel özelliklerle açıklamanın sorunun toplumsal boyutunu örttüğünü belirten Doğan, şunları söyledi:

“Silahlanmanın yaygınlaştığı, eşitsizliklerin derinleştiği ve toplumsal sorunların giderek daha fazla güç ilişkileri üzerinden çözüldüğü bir ortamda şiddeti yalnızca bireylerin öfke kontrolü, saldırganlık eğilimi ya da kişisel patolojileri üzerinden açıklamak, sorunun yapısal nedenlerini görünmez kılar.

Çünkü şiddet bir sonuçtur. Onu üreten toplumsal eşitsizlikler, ekonomik güvencesizlik, toplumsal cinsiyet ilişkileri, dışlanma, ayrımcılık, kutuplaşma, cezasızlık algısı ve dolayısıyla adalete güvensizlik, silaha erişim kolaylığı, şiddetin gündelik yaşamda normalleşmesi ve kamusal güvenlik politikalarındaki sorunlar birlikte değerlendirilmelidir. Toplumsal, ekonomik ve siyasal koşulları sorgulamadan şiddeti açıklamak mümkün değildir.”

SİLAHA ERİŞİM ÖLÜMCÜL SONUÇLARIN RİSKİNİ ARTIRIYOR

Silaha erişimin kolaylaşmasının bireysel silahlanmayı yaygınlaştırdığını belirten Doğan, bunun toplumsal sorunların çözümünde güç kullanımını ve şiddetin araç olarak görülmesini beslediğini kaydetti. Doğan, şöyle devam etti:

“Özellikle silaha erişimin kolaylaşması, gündelik yaşamda ortaya çıkan sıradan anlaşmazlıkların dahi ölümcül sonuçlara dönüşme ihtimalini artırmaktadır. Silah, giderek bazı bireyler açısından bir güç ve güvenlik aracı olarak görülürken toplumsal ilişkilerdeki çatışma ve şiddet riskini de büyütmektedir. Dolayısıyla bireysel silahlanma yalnızca bireysel bir davranış sorunu değil, aynı zamanda kamusal denetim ve toplumsal güvenlik açısından ele alınması gereken bir sorun alanıdır.”

ŞİDDETİN ETKİSİ YAŞAMINI YİTİRENLERLE VE YARALANANLARLA SINIRLI DEĞİL

Bireysel silahlanmanın toplum sağlığı üzerindeki en görünür etkisinin yaşam hakkını tehdit etmesi olduğunu belirten Doğan, silahlı saldırıların, cinayetlerin, yaralanmaların ve intiharların ciddi bir halk sağlığı yükü oluşturduğunu söyledi.

Sorunun yalnızca yaşamını yitiren veya fiziksel olarak yaralanan kişilerle sınırlı olmadığını vurgulayan Doğan, “Silahlı şiddete tanıklık edenler, yakınlarını kaybedenler, şiddet tehdidi altında yaşayanlar ve kendisini güvende hissetmeyen herkes de bu sürecin doğrudan ya da dolaylı mağdurlarıdır” dedi.

Doğan, bireysel silahlanmanın etkilerini şöyle sıraladı:

“Silahlı şiddet tehdidi ve şiddete tanıklık etmek; korku, kaygı, travma, depresyon ve travma sonrası stres belirtilerine neden olabilir. Sürekli tehdit algısı, bireylerin gündelik yaşamlarını ve toplumsal ilişkilerini olumsuz etkiler.

Şiddetin ve silahın gündelik yaşamın bir parçası hâline gelmesi, çocukların güvenlik algısını, gelişim süreçlerini ve sosyal ilişkilerini zedeler. Şiddetin bir güç gösterisi veya sorun çözme yöntemi olarak öğrenilmesi riskini artırır.

Evde silah bulunması, aile içi çatışmaların ve özellikle kadına yönelik şiddetin ölümcül sonuçlanma riskini artırabilir. Kadınların ve çocukların yaşam hakkı ve güvenliği açısından ciddi tehditler oluşturabilir.

İnsanların kamusal alanlarda kendilerini güvende hissetmemesi, toplumsal güvensizliği, içe kapanmayı ve birbirine duyulan güvenin zayıflamasını beraberinde getirir. Böylece şiddet, yalnızca bireylerin sağlığını değil, toplumsal ilişkilerin niteliğini de bozar.

Silahlı yaralanmaların acil müdahale, cerrahi tedavi, rehabilitasyon ve uzun süreli bakım gereksinimleri sağlık hizmetleri üzerinde ek bir yük oluşturur. Fiziksel engellilik, çalışma yaşamından uzaklaşma ve uzun süreli bakım ihtiyacı da ekonomik ve sosyal sonuçlar doğurabilir.”

GÜVENLİKÇİ ANLAYIŞ GÜVENLİ BİR ORTAM YARATMAYA YETMİYOR

İktidarın güvenliği öncelikli politika alanlarından biri olarak tanımlamasına rağmen insanların giderek güvensiz ve tekinsiz bir ortama sürüklendiğini belirten Doğan, güvenlikçi politikalar ile güvenli bir yaşam arasındaki ayrıma dikkat çekti.

Doğan, “Bunun temel nedenlerinden biri, güvenlikçi bir ortam ile güvenli bir ortam arasındaki farkta yatar. Çünkü güvenlikçi bir anlayış, güvenli bir ortam yaratmak için yetmez. Hatta tam tersi bir durum yaratabilir” diye konuştu.

Güvenliğin yalnızca kolluk kuvvetlerinin varlığı, cezaların artırılması ve denetimle sağlanamayacağını vurgulayan Doğan, sözlerini şöyle sürdürdü:

“İnsanların yaşam hakkını, ekonomik ve sosyal güvencelerini, eğitim, sağlık ve sosyal hizmetlere erişimini, toplumsal eşitliği ve insan onurunu korumayan bir yaklaşım, güvenliğin yalnızca görünür ve sınırlı bir boyutuna odaklanmış olur.

Eleştirel sosyal hizmet perspektifinden bakıldığında, şiddetle mücadele yalnızca şiddeti gerçekleştiren bireyleri cezalandırmakla sınırlı tutulamaz. Şiddeti normalleştiren toplumsal ilişkilerin, eşitsizliklerin, ayrımcılığın, erkek egemen güç ilişkilerinin ve toplumsal dışlanmanın da sorgulanması gerekir. Çocukların ve gençlerin sosyal destek mekanizmalarından uzaklaşması, kamusal sosyal hizmetlerin yetersizliği ve toplumsal dayanışma kanallarının zayıflaması da bu tartışmanın önemli parçalarıdır.”

ASIL ÖLÇÜT ŞİDDETE MARUZ KALMADAN YAŞAYABİLMEK

İktidarın güvenlik politikalarını sorgulayan Doğan, “Güvenliği bu kadar öncelikli bir mesele olarak tanımlayan bir yönetim, insanların neden kendilerini güvende hissetmediğini ve şiddetin toplumsal yaşamda neden bu kadar yaygınlaştığını nasıl açıklamaktadır?” diye sordu.

Güvenlik politikalarının başarısının gözaltı ve operasyon sayılarıyla ya da cezaların ne kadar artırıldığıyla ölçülemeyeceğini belirten Doğan, türcü bir anlayıştan uzak, tüm canlıların güvenliğini kapsayan bir yaklaşımın önemine işaret etti. Doğan, şöyle konuştu:

“Asıl ölçüt, insanların şiddete maruz kalmadan yaşayabildiği, çocukların ve kadınların kendilerini güvende hissettiği, haklara eşit biçimde erişebildiği ve toplumsal sorunların şiddete başvurmadan çözülebildiği bir yaşamın kurulup kurulamadığıdır.

Çünkü güvenlik, yalnızca devletin insanları koruması değil, insanların korkmadan, şiddete maruz kalmadan ve gelecek kaygısı taşımadan yaşayabilecekleri toplumsal koşulların yaratılmasıdır. Sosyal hizmet açısından gerçek güvenlik, baskının ve denetimin değil; sosyal adaletin, eşitliğin, dayanışmanın ve kamusal sorumluluğun güçlendirilmesiyle mümkündür.”

BİREYSEL SİLAHLANMA TOPLUMSAL GÜVENİ VE DAYANIŞMAYI TEHDİT EDİYOR

Yaşananları yalnızca münferit olayların toplamı olarak değerlendirmenin mümkün olmadığını söyleyen Doğan, şiddetin farklı toplumsal alanlarda ortaya çıkmasının, bireyler arası çatışmaların ağırlaşmasının ve bu çatışmalarda silah kullanılmasının ciddi riskler oluşturduğunu belirtti.

Bu tablonun toplumsal ilişkilerdeki çözülmeye ve şiddetin sorun çözme aracı olarak meşrulaşmasına işaret ettiğini vurgulayan Doğan, şunları kaydetti:

“Bireysel silahlanma, toplumun yalnızca fiziksel sağlığını değil, ruhsal iyilik hâlini, toplumsal güven duygusunu, dayanışma ilişkilerini ve bir arada yaşama kapasitesini de tehdit etmektedir. Bireysel silahlanma ve şiddet, toplumsal sorunlardan bağımsız bireysel davranışlar olarak değerlendirilemez. Şiddetle gerçek anlamda mücadele etmek, onu üreten koşulları değiştirmeyi ve güvenliği sosyal haklarla birlikte düşünmeyi gerektirir.”

ŞİDDETİ ÖNLEYİCİ SOSYAL POLİTİKALAR GÜÇLENDİRİLMELİ

Sosyal hizmetin sorumluluğunun yalnızca ortaya çıkan mağduriyetleri değerlendirmek ve şiddete maruz kalanlara psikososyal destek sunmakla sınırlı olmadığını belirten Doğan, sözlerini şöyle tamamladı:

“Aynı zamanda şiddeti önleyici sosyal politikaların geliştirilmesi, silahlara erişimin etkin biçimde denetlenmesi, çocukların ve gençlerin kamusal sosyal destek mekanizmalarına erişiminin güçlendirilmesi, kadınların güvenliğinin sağlanması ve toplumsal dayanışmanın geliştirilmesi için savunuculuk yapmayı da içerir.”