Kürdistan ve Türkiye kentlerinde 2026 yılının ilk on ayında en az 247 kadın erkekler tarafından katledilirken, 286 kadın ise şüpheli şekilde yaşamını yitirdi. Kadın cinayetlerine ilişkin soruşturma ve davalar sürerken, yıl içerisinde görülen dört kadın cinayeti davasında failler hakkında iyi hal indirimi uygulandı. Geçmiş yıllarda kaç dosyanın takipsizlikle sonuçlandığına veya cezasızlıkla kapatıldığına ilişkin resmi veri bulunmazken, kadın örgütleri ve milletvekillerinin taleplerine rağmen güncel veriler kamuoyuyla paylaşılmıyor.

KENTTE 6 KADIN KATLEDİLDİ, 4 KADIN ŞÜPHELİ ŞEKİLDE YAŞAMINI YİTİRDİ

Amed'de 2026 yılı içerisinde altı kadın erkekler tarafından katledilirken, dört kadın da şüpheli şekilde yaşamını yitirdi. Kentte son olarak Rojda Odabaşı, alt komşusu Mazlum Çelebi tarafından silahlı saldırıya uğradı. Olayın ardından tutuklanan Çelebi, iki ay sonra tahliye edildi.

Kadın cinayetlerinin artması ve failler hakkında verilen kararlar üzerine kentte kadınlar adalet nöbeti başlattı. Amed Barosu Kadın Hakları Merkezi Yönetim Kurulu Üyesi Avukat Zilan Oktay, cezasızlık politikası kapsamında verilen kararların yalnızca adliye salonlarıyla sınırlı kalmadığını, toplumsal sonuçlar doğurduğunu belirtti.

Verilen kararların bireysel dosyalarla ya da tek bir faille sınırlı değerlendirilmemesi gerektiğine dikkat çeken Zilan Oktay, “Verilen kararlar kadınların yaşamlarını ve toplumu büyük ölçüde etkiliyor” dedi.

10 AYDA BİN 500 BAŞVURU ALINDI

2026 yılının ocak ayından bu yana merkeze toplam bin 500 başvuru yapıldığını belirten Zilan Oktay, başvuruların büyük bölümünü psikolojik şiddetin oluşturduğunu söyledi. Önceki yıllarda fiziksel şiddet başvurularının daha yoğun olduğunu, son dönemde ise psikolojik şiddetin daha görünür hale geldiğini ifade eden Zilan Oktay, bu değişimde farkındalık çalışmalarının etkili olduğuna işaret etti.

Başvuruların dağılımına ve şiddet türlerine ilişkin değerlendirmelerde bulunan Zilan Oktay, şunları söyledi:

“Önceki yıllarda fiziksel şiddet başvuruları daha yoğunken bugün psikolojik şiddetin daha görünür hale geldiğini görüyoruz. Bunda hem merkezimizin hem de yerel yönetimlerin ve sivil toplum kuruluşlarının yapmış olduğu eğitimlerin etkili olduğunu düşünüyoruz.

Kadınlar artık maruz kaldıkları şiddetin türünü daha iyi tanımlayabiliyor. Cinsel şiddet başvurularının düşük olması ise bu şiddet türünün her zaman fark edilmemesiyle ilişkili. Özellikle evlilik birliği içerisinde yaşanan cinsel zorlamalar normalleştirilebiliyor. Dolayısıyla başvuru sayılarının gerçek tabloyu tam olarak yansıtmadığını düşünüyoruz.”

'FAİLLERİN ÖNÜNÜ AÇAN POLİTİKALAR İZLENİYOR'

Kadına yönelik şiddetle mücadelede cezasızlık algısının önemli bir sorun olduğunu belirten Zilan Oktay, soruşturmaların yeterince etkin yürütülmemesi, delillerin değerlendirilmesindeki eksiklikler, yargılama süreçlerinin uzunluğu ve bazı dosyalarda uygulanan ceza indirimlerinin bu algıyı güçlendirdiğini söyledi. Kadınların adalet arayışında yaşadıklarını sürekli anlatmak ve ispatlamak zorunda bırakıldığını ifade eden Zilan Oktay, bu durumun yargıya duyulan güveni zedelediğini kaydetti.

Cezasızlığın yalnızca yargılama süreçleriyle sınırlı bir sorun olmadığını, faillerin şiddet eylemlerini gerçekleştirme biçimlerini de etkilediğini vurgulayan Zilan Oktay, faillerin eylem öncesinde alabilecekleri cezaları ve yararlanabilecekleri hukuki indirimleri hesapladıklarına dikkat çekti.

Cezasızlık algısının nasıl oluştuğunu ve failler üzerindeki etkisini değerlendiren Zilan Oktay, şunları belirtti:

“Fail, daha eylemi gerçekleştirmeden önce bile nasıl daha az ceza alabileceğini, hangi hukuki yollarla cezasını azaltabileceğini araştırıyor. Çünkü yargı pratiği, faile bu imkanların bulunduğu yönünde bir mesaj veriyor. Fail de bu güvenle hareket ederek daha planlı, koordineli ve kapsamlı bir eylem gerçekleştiriyor. ‘Bundan şu kadar ceza alırım, bir süre yatar çıkarım, denetimli serbestlikten yararlanırım’ gibi hesaplar yaparak eyleminin sonuçlarını önceden öngörebiliyor ve bir şekilde cezasız kalabileceğine inanıyor.

Aslında devletin faillerin önünü açan, onları cesaretlendiren bir politika izlemesi, faillerin gerçekleştirecekleri eylemlerden korkmamalarına ve şiddeti son derece rahat bir şekilde uygulamalarına neden oluyor. Eylemin ardından da failin yaşamında çoğu zaman köklü bir değişiklik olmuyor, hayatına kaldığı yerden devam edebiliyor.”

'VERİLEN KARARLAR MAHKEME SALONLARINDA KALMIYOR'

Cezasızlık kararlarının toplumsal sonuçlarına da dikkat çeken Zilan Oktay, bir dosyada verilen kararın yalnızca o davayla sınırlı kalmadığını, başka kadınların yaşamlarını ve güvenliğini de etkilediğini belirtti. Cezasızlığın diğer failler açısından cesaretlendirici bir örneğe dönüşebildiğini ifade eden Zilan Oktay, şöyle konuştu:

“Bir olayda ortaya çıkan cezasızlık, başka failler açısından da cesaretlendirici bir örneğe dönüşebiliyor ve yeni şiddet olaylarının önünü açabiliyor. Sonuç olarak, cezasızlık kararlarının etkisini yalnızca ilgili dava ya da fail üzerinden değerlendiremeyiz. Bu kararlar, bütün kadınların yaşamını ve güvenliğini etkileyen toplumsal sonuçlar doğuruyor.

Şiddeti nasıl münferit bir olay olarak değerlendiremiyorsak, cezasızlık politikalarını da yalnızca tekil davalar üzerinden ele almamalıyız. Çünkü her cezasızlık pratiği, başka kadınların yaşamları üzerinde de belirleyici sonuçlar yaratıyor.”

‘6284 UYGULANMALI’

Kadınların korunmasına yönelik yasal mekanizmaların işleyişinde de sorunlarla karşılaştıklarını belirten Zilan Oktay, 6284 sayılı kanun kapsamında verilen koruma ve önleme kararlarının uygulanması ve denetlenmesinde eksiklikler bulunduğunu söyledi.

Özellikle tedbir kararlarının ihlal edilmesi durumunda müdahalenin gecikmesinin, kurumlar arasındaki koordinasyon eksikliklerinin ve şiddet riskinin yeterince ciddiye alınmamasının kadınların yaşamını tehlikeye attığını ifade eden Zilan Oktay, koruma kararlarının verilmesinin tek başına kadınların güvenliğini sağlamaya yetmediğine dikkat çekti. Bu kararların uygulanmasının ve ihlal durumunda hızlı müdahale edilmesinin hayati önem taşıdığını belirtti.

'KADINLAR BASKIDAN DOLAYI ŞİDDETİ DİLE GETİREMİYOR'

Kadınların maruz kaldıkları şiddeti bildirmelerinin önünde toplumsal baskı, ekonomik bağımlılık ve kurumsal sorunlar olmak üzere üç temel engel bulunduğunu belirten Zilan Oktay, şunları söyledi:

“Aile ve çevre baskısı, damgalanma korkusu ve çocuklarına ilişkin kaygılar kadınların şiddeti açıklamasını zorlaştırabiliyor. Ekonomik bağımsızlığın bulunmaması ise kadınların şiddet ortamından ayrılmalarının önünde önemli bir engel oluşturuyor. Kurumsal açıdan da başvuruların yeterince ciddiye alınmaması, bürokratik engeller ve ikincil mağduriyet yaratan yaklaşımlar kadınların adalete erişimini güçleştiriyor. Şunu unutmamak gerekiyor: Kadınların sessizliği, şiddetin olmadığı anlamına gelmez.”

Kadına yönelik şiddetle mücadelenin yalnızca yargı süreçleriyle sınırlı tutulmaması gerektiğini vurgulayan Zilan Oktay, kadınların korunması için hukuki mekanizmaların yanı sıra sosyal destek politikalarının da güçlendirilmesi gerektiğini söyledi. Hakim, savcı ve kolluk personelinin toplumsal cinsiyet eşitliği ve kadına yönelik şiddet konusunda düzenli eğitimlerden geçirilmesinin önemine dikkat çeken Zilan Oktay, soruşturmaların etkin yürütülmesi, koruma kararlarının uygulanmasının denetlenmesi ve yargılama süreçlerinin makul sürede tamamlanması gerektiğini ifade etti.

Kadın sığınma evlerinin kapasitesinin artırılması, ücretsiz hukuki ve psikolojik destek sağlanması ve kadınların ekonomik bağımsızlıklarını kazanabilecekleri koşulların oluşturulması gerektiğini belirten Zilan Oktay, 25 Kasım dolayısıyla yargı kurumlarına ve karar alıcılara çağrıda bulundu.

Kadına yönelik şiddetle mücadelenin söylem düzeyinde kalmaması ve somut politikalarla desteklenmesi gerektiğini vurgulayan Zilan Oktay, kadınların yaşam hakkının korunmasının devletin temel yükümlülüğü olduğunu kaydetti.

'ŞİDDETE KARŞI ETKİN POLİTİKALAR YÜRÜTÜLMELİ'

Zilan Oktay, 25 Kasım Kadına Yönelik Şiddete Karşı Uluslararası Mücadele Günü dolayısıyla da yargı kurumlarına ve karar alıcılara yönelik mesajını şu sözlerle dile getirdi:

“25 Kasım vesilesiyle yargı kurumlarına ve karar alıcılara mesajımız, kadına yönelik şiddetle mücadelenin yalnızca söylemde kalmaması ve somut politikalarla desteklenmesidir. Kadınların yaşam hakkını korumak devletin temel yükümlülüğüdür. Bunun için etkin soruşturmalar yürütülmeli, cezasızlığa yol açan uygulamaların önüne geçilmeli ve kadınların kazanılmış hakları korunmalıdır. Ayrıca kadın örgütlerinin ve baroların bu mücadeledeki deneyimlerinden yararlanılmalı, karar alma süreçlerine aktif katılımları sağlanmalıdır. Kadınların şiddetten uzak, özgür ve eşit bir yaşam sürmesi bir lütuf değil, temel bir insan hakkıdır.”

Kadınların yaşam hakkının güvence altına alınmasının en öncelikli talepleri olduğunu yineleyen Zilan Oktay, 6284 sayılı kanunun etkin uygulanması ve cezasızlık algısının ortadan kaldırılması çağrısında bulunarak taleplerini şöyle sıraladı:

“En öncelikli talebimiz, kadınların yaşam hakkının güvence altına alınması ve şiddetle mücadelenin etkin politikalarla yürütülmesidir. 6284 sayılı kanunun etkin uygulanmasını, şiddet faillerinin işledikleri suçlarla orantılı yaptırımlarla karşılaşmasını ve cezasızlık algısının ortadan kaldırılmasını istiyoruz.

Bunun yanında kadınların ekonomik bağımsızlıklarını kazanabilecekleri koşulların oluşturulması, sığınma evlerinin artırılması ve ücretsiz hukuki ve psikolojik desteğe erişimlerinin sağlanması gerekiyor. Kadınların güvenli bir yaşam sürmesi bir temenni değil, devletin yerine getirmesi gereken hukuki ve toplumsal bir sorumluluktur.”