Suriye Geçici Hükümeti ile Suriye Demokratik Güçleri (QSD) arasında 29 Ocak 2026 tarihinde imzalanan entegrasyon anlaşmasıyla birlikte Suriye’de yeni bir sürece girildi. Anlaşma; güvenlik yapısının yeniden düzenlenmesini, yerel yönetimlerin korunarak merkezi sisteme dahil edilmesini, yerinden edilenlerin güvenli bir şekilde evlerine dönmesini ve tüm toplulukların temel haklarının güvence altına alınmasını hedefliyordu.

Ancak aradan geçen süreçte, anlaşmada yer alan maddeler ile sahadaki uygulamalar arasında ciddi farklılıklar ortaya çıktı. Efrîn, Serêkaniyê, Şehba ve Girê Spî’den zorla yerinden edilen yurttaşların güvenli bir şekilde evlerine dönmesinin sağlanması ve silahlı gruplarla başka kentlerden gelenlerin yerleştiği evlerin Suriye Geçici Hükümeti tarafından boşaltılması gerekiyordu.

Gelinen aşamada on binlerce kişi Efrîn’e, 2 binden fazla kişi de son günlerde Serêkaniyê’deki evlerine geri döndü. Ancak silahlı grupların ve evlere yerleşen bazı Arap ailelerin, yurttaşlara ait evleri boşaltmadığı belirtildi.

Efrîn İnsan Hakları Örgütü Sözcüsü Îbrahîm Şêxo, evlerine dönen ailelerin karşı karşıya kaldığı sorunları ANF’ye anlattı.

EFRÎN’E 80 BİN, SERÊKANIYÊ’YE 2 BİNDEN FAZLA KİŞİ GERİ DÖNDÜ

Özerk Yönetim ve QSD ile Suriye Geçici Hükümeti arasında varılan anlaşmada, zorla yerinden edilenlerin güvenli geri dönüşünün sağlanması konusunda uzlaşıldığını belirten Îbrahîm Şêxo, şu bilgileri paylaştı:

“Efrîn’den zorla yerinden edilen 10 bin aile, yaklaşık 80 bin kişinin tamamı Efrîn’e geri döndü. Serêkaniyê’ye ise 2 bin ile 2 bin 500 arasında kişi geri döndü. Girê Spî’ye ise hâlâ geri dönüşler yapılmış değil. Bu konuda müzakereler var. Ayrıca Şehbalı bin 300 aile ise Hesekê ve Qamişlo kentlerinde kalıyor ve geri dönüşleri için herhangi bir çalışma yoktur.”

‘EFRÎN’DE YAKLAŞIK 2 BİN EV SAHİPLERİNE TESLİM EDİLMİYOR’

Efrîn ve Serêkaniyê’ye geri dönen ailelerin evlerinin silahlı grup yöneticileri ve bazı Arap aileler tarafından boşaltılmadığını belirten Îbrahîm Şêxo, evlerini geri almak isteyen yurttaşlardan para talep edildiğini söyledi.

Şêxo, şöyle konuştu:

“Bu çetebaşları ve Arap aileler, dönen ailelere ait ev ve mülkler için büyük paralar istiyor. 2 bin dolar ile 10 bin dolar arasında para talep ediyorlar. Bu da evlerin büyüklüğüne ve eşyalara göre belirleniyor.

29 Ocak Anlaşması’nda belirtildiği gibi dönen ailelerin evleri ve mülkleri teslim edilmedi. Bu bölgelerdeki yönetimler, özellikle Efrîn’deki yönetim, dönen ailelere evlerini ve mülklerini teslim etmeye yönelik bir karar alamadı.

Efrîn’de dışarıdan gelen Arapların yerleştiği yaklaşık 2 bin ev sahiplerine teslim edilmiyor. Bu evleri ellerinde bulunduranlar Dera, Humus ve Hama kentlerinden olan Araplar. Bunlar gitmelerine rağmen evleri teslim etmiyor.”

Evlerine dönemeyen bazı ailelerin kiralık evlerde veya akrabalarının yanında kaldığını belirten Şêxo, Efrîn’e bağlı beş köyde hâlâ Türk devletine ait askeri üslerin bulunduğunu ve bu nedenle köy sakinlerinin evlerine dönemediğini söyledi.

‘SİLAHLI GRUPLAR SERÊKANIYÊ’DEN AYRILMIYOR’

Serêkaniyê’de de benzer sorunların yaşandığını belirten Îbrahîm Şêxo, kent merkezinde çok sayıda silahlı grubun bulunduğunu ifade etti.

Şêxo, “Bu silahlı grupların çoğu, Hesekê kentinin Xiwêran Mahallesi’nden. Serêkaniyê kent merkezine şimdiye kadar çok küçük bir gruptan oluşan az sayıda aile geçti. Serêkaniyê’deki bu silahlı grupların çıkmaması, ailelerin geri dönüşünü engelliyor” dedi.

‘ZEYTİNLİKLER VE TARIM ALANLARI SAHİPLERİNE TESLİM EDİLMİYOR’

Efrîn ve Serêkaniyê’de geri dönüşlerin başlamasının ardından kaçırma ve gözaltına alma gibi güvenlik sorunlarının yaşanmadığını belirten Îbrahîm Şêxo, buna karşın evlere, zeytinliklere ve tarım alanlarına el koyma uygulamalarının devam ettiğini söyledi.

Şêxo, şu bilgileri paylaştı:

“Çıkan sorunlar da çözüme kavuşturuluyor. Ancak mallara ve mülklere el koyma devam ediyor. Zeytin ağaçlarını ve tarım alanlarını hâlâ ellerinde bulunduruyorlar ve sahiplerine teslim etmiyorlar.

Bu kararı da Türk devleti almış bulunuyor. Türk devleti ve silahlı gruplar bu konuda anlaşmış. Efrîn’de ise Egemenlik Sandığı var ve bu yolla halkın elde ettiği gelire el koyuyorlar.

Elde edilen ürünlerin yüzde 35’ine vergi adı altında el koyuyorlar. Ancak tepkiler sonrası bu oran yüzde 20’ye düşürüldü.”

‘EFRÎN’DE ANADİLDE EĞİTİM İÇİN HİÇBİR ÇALIŞMA YOK’

Evlerine geri dönen ailelerin ekonomik sorunlarla da karşı karşıya kaldığını belirten Îbrahîm Şêxo, iş bulamayan bazı yurttaşların Qamişlo ve Halep’e gitmek zorunda kaldığını ancak bu kentlerde de geçim sıkıntısı yaşadıklarını ifade etti.

Efrîn’de anadilde eğitim sorununun devam ettiğine dikkat çeken Şêxo, Kürtçe eğitim hakkının sağlanması yönünde herhangi bir çalışma yürütülmediğini söyledi.

Îbrahîm Şêxo, 29 Ocak Anlaşması kapsamında masada sağlanan uzlaşmaların sahada karşılık bulmadığını belirterek, yerinden edilen yurttaşların evlerine ve mülklerine güvenli biçimde kavuşmasının önündeki engellerin devam ettiğini kaydetti.