2022’de TESS uzay teleskobu ve Şili’deki La Silla Gözlemevi’nde bulunan NIRPS spektrografının yardımıyla keşfedilen gezegen, birçok açıdan kendi Güneş Sistemi’ndeki Neptün’ü andırıyor.

GJ 3090 b’nin yarıçapı Dünya’nın yaklaşık 2,2 katı, kütlesi ise yaklaşık 4,5 katı. Ancak astronomların asıl ilgisini çeken özelliği fiziksel büyüklüğü değil, yıldızı etrafındaki sıra dışı yörüngesi.

Gezegen, Güneş’ten daha küçük ve daha soğuk bir kırmızı cücenin çevresinde bulunuyor ve yıldızının etrafındaki bir turunu yalnızca 2,9 Dünya gününde tamamlıyor.

YÖRÜNGESİ BÜYÜK ÖLÇÜDE EĞİK

GJ 3090 b’nin yörünge düzlemi, yıldızının dönüş eksenine yaklaşık 136 derecelik bir açıyla eğilmiş durumda. Bu oldukça sıra dışı bir durum. Güneş Sistemi'ndeki gezegenlerde bu açı yaklaşık 3 ila 7 derece arasında değişiyor.

Daha da ilginci, GJ 3090 b’nin yıldızının dönüş yönünün tersine hareket ettiği düşünülüyor. Bu nedenle astronomlar onu “retrograd”, yani geriye doğru hareket eden bir gezegen olarak tanımlıyor.

Güneş Sistemi’nde Venüs ve Uranüs de alışılmadık dönüş özelliklerine sahip olsa da GJ 3090 b’nin yörüngesindeki eğim çok daha sıra dışı.

GİZEMLİ YÖRÜNGENİN NEDENİ ARAŞTIRILIYOR

Astronomların karşılaştığı temel sorunlardan biri, gezegenin bu sıra dışı yörüngesini açıklayabilecek büyük bir eşlikçi yıldız veya dev gezegenin sistemde görünmemesi.

Cenevre Üniversitesi’nden astronom Vincent Bourrier, bu durumun başka açıklamaların araştırılmasını gerektirdiğini belirtiyor. Araştırmacılara göre olası senaryolardan biri, yıldızın zamanında farklı yönde eğilmiş ikinci bir gaz ve toz diski oluşturmuş olması ve gezegenlerin bu disk içerisinde meydana gelmiş olması.

Bilim insanları GJ 3090 b’nin nasıl bu kadar eğik ve ters yönlü bir yörüngeye sahip olduğunu henüz kesin olarak açıklayamıyor. Dünya’dan 73 ışık yılı uzaklıktaki bu sıra dışı gezegen, ötegezegen sistemlerinin sanılandan çok daha farklı oluşabileceğine dair yeni ipuçları sunuyor.