On üyeli ŞİÖ; Çin, Rusya ve İran’ın yanı sıra Hindistan, Pakistan, Belarus, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan ve Özbekistan’ı kapsıyor. 

Batı’nın etkisine karşı daha çok kutuplu bir uluslararası düzeni savunan örgüt, güvenlik ve ekonomik işbirliğini güçlendirmeyi amaçlıyor. Türkiye, Suudi Arabistan ve Katar’ın da aralarında bulunduğu 15 ülke ise diyalog ortağı statüsünde.

UKRAYNA VE İRAN GÜNDEMDE

Zirve, örgüt üyelerinin önemli krizlerle karşı karşıya olduğu bir dönemde gerçekleşiyor. Rusya’nın Ukrayna’daki savaşı sürerken İran da İsrail ve ABD’nin saldırılarının ardından ağır ekonomik ve siyasi baskıyla karşı karşıya bulunuyor. ABD’nin ağustos sonunda İran’la ticaret yapan ülkelere yönelik ikincil yaptırımları da Tahran’ın ŞİÖ ortaklarıyla ilişkilerini daha önemli hale getirdi.

Çin, İran’ın önemli petrol alıcılarından biri olurken Rusya da Tahran’la askeri ve ticari işbirliğini son dönemde artırdı. Pekin, İran’a yönelik baskılara karşı çıkarak kendi çıkarlarını savunacağını açıkladı.

Zirve kapsamında Putin’in Pezeşkiyan ile ikili görüşmesinin yanı sıra Şi Cinping, Modi ve Türkiye lideriyle de ayrı görüşmeler gerçekleştirmesi bekleniyor. Modi ile Pezeşkiyan ise iki yıl aradan sonra ilk kez pazartesi günü bir araya geldi.

BATI’YA KARŞI BLOK MU?

Pekin ve Moskova, son yıllarda ŞİÖ zirvelerini ABD hegemonyasına karşı “çok kutuplu dünya” vizyonlarını öne çıkarmak için kullanıyor. Örgütün kurucu belgelerinde ŞİÖ’nün herhangi bir ülkeye karşı kurulmuş bir ittifak olmadığı belirtilse de Çin ve Rusya’nın yakınlaşması örgüte son yıllarda yeni bir ivme kazandırdı.

Bununla birlikte ŞİÖ, üyeleri arasındaki çıkar farklılıkları nedeniyle oldukça heterojen bir yapı sergiliyor. Çin ve Rusya Orta Asya’da ekonomik açıdan rakip konumdayken, Pekin’in Hindistan ve Pakistan’la da gerilimli ilişkileri bulunuyor. Örgütün dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 40’ını ve küresel GSYH’nin yaklaşık dörtte birini temsil ettiği belirtilse de bu büyüklüğün somut siyasi ve ekonomik ortaklığa ne ölçüde dönüşeceği belirsizliğini koruyor.