Önceki çözüm süreçlerinde kadınların yürüttüğü barış çalışmalarında yer alan ve birçok kentte kadınlarla bir araya gelen yazar Ayşe Berktay, Barış ve Demokratik Toplum Süreci’ni ve kadınların bu süreçte üstlenmesi gereken rolü ANF’ye değerlendirdi.

2013-2015 yıllarındaki çözüm sürecinde kadın hareketlerinin yürüttüğü çalışmaları hatırlatan Berktay, kadınların barışın yalnızca destekçisi değil, karar alma mekanizmalarının doğrudan öznesi olması gerektiğini belirtti.

Barışın toplumsallaşmasının önemine dikkat çeken Berktay, sürecin yalnızca siyasi aktörler arasındaki görüşmelere indirgenemeyeceğini ifade etti. Kürt özgürlük hareketinin ve özellikle kadınların böyle bir yaklaşıma izin vermeyeceğini vurgulayan Berktay, demokratik bir çözüm için kadınların örgütlü iradesinin açığa çıkarılması gerektiğini söyledi.

‘KADINLAR BARIŞ SÜREÇLERİNİN BÜTÜN AŞAMALARINDA İRADE OLARAK YER ALMALI’

Ayşe Berktay, 2013-2015 çözüm sürecinin birdenbire başlamadığını, sürecin 2009 yılında gündeme gelen Kürt sorununa siyasi çözüm arayışının bir parçası olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.

Barış arayışlarının daha geriye, 2005 ve hatta 1993 yıllarına kadar götürülebileceğini ifade eden Berktay, Kürt kadın hareketi ile Türkiyeli feminist ve sosyalist kadınların ortak çalışmalarının önemine dikkat çekti.

Berktay, şunları söyledi:

“Temmuz 2009’da ‘Demokratik açılım’ olarak gündeme gelen süreci daha da geriye, 2005’lere götürmek, bütünlüklü bakıldığında 1993’lere kadar götürmek mümkün ve gerekli.

2009’lu yıllarda hem Kürt kadın hareketi hem de Türkiyeli sosyalist ve feminist kadın hareketlerinin barış imkânının hissedilmesiyle birlikte barış sözünü, özlemini, dilini yaymak üzere buluşmaya, tartışmaya, baskılara karşı dayanışmak için örgütlenmeye giriştiklerini görürüz.

Burada DÖKH’ün büyük bir kadın grubunu tartışmak üzere Amed’e davet etmesi kritikti. Ardından Ankara, sonra Berçelan-Taksim ve Barış Noktaları… Barış İçin Kadın Girişimi bu ortaklaşmalardan doğdu.

DÖKH, feminist ve sosyalist kadınların daha yapılandırılmış bir buluşma, tartışma, ilişkilenme ve birlikte iş yapma zeminini oluşturması bakımından önemliydi.

Bu hazırlık 2013-2015 sürecinde yürütülen faaliyetlerin zeminini, arka planını oluşturdu. Kadınlar dünya barış deneyimlerini inceleyip kamuoyuyla paylaştılar. Kadına yönelik şiddet, militarizm ve savaş ilişkisi ele alındı.

Kadınların barış sürecinin bütün aşamalarında denk bir irade olarak yer alması hep gündemde tutuldu. Kadınlar, çeşitli komisyonlar kurarak sürecin farklı alanlarına dair raporlar, iş ve materyal üretti.

Paris Katliamı’nın ardından hem Sara, Rojbîn, Ronahî’yi hem de onların şahsında çözüm sürecini büyük bir sahiplenme gerçekleşti.”

‘KADIN ÇALIŞMALARININ ÖNEMİ ON YIL ÖNCE KENDİNİ GÖSTERDİ’

İmralı’ya heyet ziyaretlerinin başlamasıyla birlikte Kürt kadın hareketini temsilen bir kadının heyete katıldığını hatırlatan Berktay, Türkiyeli kadınların da ortak söz ve iradelerini oluşturmak amacıyla Kadın Özgürlük Meclisi’ni (KÖM) kurduklarını belirtti.

Kadın örgütlerinin oluşturdukları komisyonlarla barış sürecine ilişkin raporlar hazırladığını ve farklı kentlerde çalışmalar yürüttüğünü ifade eden Berktay, şöyle konuştu:

“Komisyonları, raporları ile iradesini masaya yansıtacak bir örgütlülük yaratma çabası içine girildi. Bu süreçte BİKG de KÖM de soluksuz çalıştı.

Kadınlar izleme komisyonları ve hakikat komisyonlarıyla Lice, Varto, Dersim, Suruç ve Kobanê sınırında hep çalıştılar. Çoğalmanın önemi ve aciliyeti kendini gösterdi.”

‘KADINLAR KARAR ALMA MEKANİZMALARINDA YER ALMALI’

Barış talebini yükseltmenin ve sürece destek vermenin önemli olduğunu ancak bunun tek başına yeterli olmadığını belirten Berktay, kadınların barışın nasıl inşa edileceğine ilişkin tartışmalara ve karar alma mekanizmalarına doğrudan katılması gerektiğini söyledi.

Kadınların karar alma süreçlerinde yalnızca temsilciler aracılığıyla değil, örgütlü toplumsal iradeleriyle yer almasının belirleyici olduğunu vurgulayan Berktay, şunları ifade etti:

“Eğer çözüm demokratik olacaksa bu emeği veren, daha da ötesinde yaşamı kuran, yeniden üreten, toplumsallığın kök hücresi olan kadınların nasıla dair kararlara ve bu kararlara dair tartışmalara elbette aktör olarak dolaysız katılması önemli.

Sürecin demokratikliğinin ve hayata değmesinin olmazsa olmaz koşulu bu. Ama o dolaysız katılımın nasıl olacağı sorusu da çok belirleyici.

Değişimi ve toplumun bu sürecin parçası hâline gelmesini sağlayacak olan sadece bazı uzman kadınların katılımı olamaz. Kadın toplumunun hareketlenip inkâr edilemez bir varlık olarak iradesini ayan etmesi gerek.

Bu iradesini ayan ediş kendi içinde bir örgütlülüktür. O toplantılara katılacak olanlar da bu iradeyi oraya taşırlar.”

‘HER ŞEYİN İÇ İÇE YÜRÜMESİ GEREKEN BİR SÜREÇTEYİZ’

Kadın hareketinin önündeki temel görevlerden birinin toplumla güçlü ilişkiler kurmak ve barışı gündelik yaşamın bir parçası hâline getirmek olduğunu belirten Berktay, sürecin yalnızca hukuki ve teknik düzenlemeler üzerinden yürütülemeyeceğini söyledi.

Herkesin bulunduğu alanda çoğalması, toplumla ilişkilenmesi ve barış sürecinin gündelik yaşamda karşılık bulmasını sağlayacak adımlar atması gerektiğini ifade eden Berktay, kadın hareketinin yaygın bir toplumsal ilişki ağı oluşturmasının önemine dikkat çekti.

Berktay, değerlendirmesini şöyle sürdürdü:

“Çevresiyle gerçekten demokratik ve eşit ilişkiler kurarak, yaşananları, sevinçleri ve sıkıntıları paylaşarak, birlikte anlamlandırarak, çözüm yolları bulmak gerekiyor.

Teknik bir meseleyle karşı karşıya değiliz, bunu iyi görmek gerek. Konunun teknik boyutları elbette vardır, gereklidir ve önemlidir ve illa ki yapılacaktır. Kadınlar da burada rollerini oynayacaktır.

Ama kadın hareketinin gözünü dikmesi gereken yer, uğruna seferber olması gereken iş çok yaygın bir ilişkiler ağı, hayata dayalı, çözümler üretebilen, yollar açabilen bir ilişkisellik zemini oluşturmak görebildiğim kadarıyla.

Asıl olan toplumla birlikte bu yolu yürümeye koyulabilmek. Bu aynı zamanda kendi tarih sosyolojisini olduğu kadar diğer halkların/kesimlerin de tarih sosyolojisini bilmeyi, tanımayı gerektiriyor. Derinlikli olmayı gerektiriyor.

Her şeyin iç içe yürümesi gereken bir süreçteyiz. Bir yandan hukuk, komisyonlar; bir yandan zihniyeti, ilişkileri dönüştürme. Bu pusulayı kaybedersek yapamayız.

Önümüzdeki işi iyi anlamamız, tanımlamamız, sonra da üstüne gitmemiz gerek. Kurucu, yaratıcı, ön açıcı.

Kadınlar bir işi sahiplendiler ve üstünde yürüdüler mi aslında bütün bir toplumu peşlerinden sürüklerler. İş ki biz kadın toplumunu harekete geçirmeyi başaralım.”

‘SÜREÇ SİYASİ AKTÖRLER ARASINDAKİ GÖRÜŞMELERE İNDİRGENEMEZ’

Barış ve Demokratik Toplum Süreci’nin yalnızca siyasi aktörler arasındaki görüşmelerle sınırlı kalamayacağını vurgulayan Berktay, gerçek bir özne olmanın toplumsal güç ve örgütlü irade oluşturmayı gerektirdiğini söyledi.

Karar alma mekanizmalarına katılmanın önemli olduğunu ancak alınan kararların uygulanması, denetlenmesi ve ortaya çıkan sorunların çözülmesi için de kolektif mücadele yürütülmesi gerektiğini ifade eden Berktay, sözlerini şöyle tamamladı:

“Bu süreçte gerçek bir özne olmak toplumsal bir güç, bir irade olmakla ilgili. Çünkü öznellik sadece karar alınan toplantıya katılmakla sağlanabilecek bir şey değil; o kararların uygulanmasını sağlamakla, denetlemekle, sorunları çözebilmekle, bir irade ortaya koyup bunun gereklerini yapmak üzere kolektif olarak harekete geçmek ve takipçisi olmakla da ilgili.”

AYŞE BERKTAY KİMDİR?

Ayşe Berktay, yazar, çevirmen, kadın hakları savunucusu ve barış aktivistidir.

ODTÜ Mimarlık Fakültesi’nde öğrenim gören Berktay, 12 Eylül 1980 askerî darbesinin ardından yurt dışına çıktı. 1990’lı yıllarda Türkiye’ye döndükten sonra kadın hareketi, savaş karşıtı mücadele ve barış çalışmaları içerisinde yer aldı.

Barış ve Demokrasi Partisi (BDP) Parti Meclisi üyeliği de yapan Berktay, 2011 yılında KCK soruşturması kapsamında tutuklandı ve 27 ay cezaevinde kaldı. 20 Aralık 2013’te tutuksuz yargılanmak üzere tahliye edildi.

2013-2015 yılları arasındaki çözüm sürecinde özellikle kadınların barış müzakerelerine eşit ve doğrudan katılımı, barışın toplumsallaşması ve Kürt sorununun demokratik yollarla çözülmesi başlıklarında çalışmalar yürüttü.

Barış İçin Kadın Girişimi içerisinde yer alarak farklı siyasi görüşlerden ve toplumsal kesimlerden kadınların barış talebi etrafında buluşmasına katkı sundu.

Berktay, 2013 yılında PEN/Barbara Goldsmith Yazma Özgürlüğü Ödülü’ne layık görüldü.