25 Kasım Kadına Yönelik Şiddete Karşı Uluslararası Mücadele Günü yaklaşırken, erkek ve devlet şiddetine karşı kadınların öfkesi ve dayanışması sokaklara ve meydanlara taşınmaya hazırlanıyor. Kadına yönelik şiddetle mücadelenin büyütülmesi için şiddetin tüm boyutlarıyla tanımlanması ve görünür kılınması hayati önem taşıyor.

ŞİDDET MÜNFERİT DEĞİL, FAİLLER KADINLARIN EN YAKININDA YER ALIYOR

Kadına yönelik şiddet münferit bir olay değil; kapitalist patriyarkal toplumda cinsiyet eşitliğinin bilinçli olarak sağlanmamasından ve erkeğin toplumsal yaşamın her alanında kurduğu egemenlikten besleniyor. Bu sistematik baskıyı güçlendiren ise cezasızlık politikaları. Kolluktan yargıya kadar uzanan ve failleri koruyan cezasızlık uygulamaları, devlet desteğiyle beslenen erkek şiddetinin her geçen gün daha da yaygınlaşmasına yol açıyor. Kadına yönelik şiddet ve kadın cinayetlerinde faillerin başında eşler, eski eşler, partnerler, babalar, oğullar ve akrabalar geliyor. Kadınların büyük çoğunluğu, tanıdıkları ya da yakın oldukları erkekler tarafından öldürülüyor.

EVDEN AKADEMİYE KADINA YÖNELİK GÖRÜNMEYEN ŞİDDET

Erkekler şiddeti; evde, sokakta, iş yerinde, akademide ve siyasette kadınları kontrol altında tutmak, güç göstermek, sindirmek ve cezalandırmak amacıyla farklı biçimlerde ortaya çıkıyor. Bu şiddet türleri, yalnızca fiziksel saldırılarla sınırlı kalmıyor. Psikolojik, cinsel, ekonomik ve dijital şiddetin yanı sıra flört şiddeti ve ısrarlı takip de kadınların yaşamını kuşatıyor.

Bedensel güç ve üstünlük kurularak kadına uygulanan ‘fiziksel şiddet’; yumruk, tokat, boğma, bıçakla yaralama gibi doğrudan saldırıların yanı sıra eşya kırma, kapı çarpma ve duvara vurma, hatta kadının yaşadığı sağlık sorunlarına rağmen doktora gitmesini engelleme gibi korkutma ve sindirme yöntemleriyle de kendini gösteriyor.

PSİKOLOJİK ŞİDDETİ FARK ETMEK DAHA ZOR

Kadının çevresindeki erkek ya da erkekler tarafından duygusal ihtiyaçlarının kontrol aracı olarak kullanılması, sürekli eleştirilmesi, küçümsenmesi, suçlu hissettirilmesi ve kıskançlık bahanesiyle sosyal ilişkilerinin kısıtlanması psikolojik şiddetin araçlarını oluşturuyor. Kadının ne giyeceğinden kiminle görüşeceğine kadar her alanın erkek tarafından denetlenmesi, kadının iradesini yok sayarak onun adına kararlar alınması da bu şiddetin farklı biçimlerini oluşturuyor.Çocukların ya da evcil hayvanların tehdit unsuru olarak kullanılması ise psikolojik şiddetin boyutunu daha da ağırlaştırıyor.

Bu yoğun psikolojik baskı ve tecrit, çoğu zaman fiziksel şiddetin habercisi olabiliyor. Psikolojik şiddetin olduğu her ilişkide fiziksel şiddet olmayabilir ancak fiziksel şiddetin olduğu her ilişkide psikolojik şiddetin bazı öğeleri bulunur. Uzmanlar, psikolojik şiddetin sıklıkla fiziksel şiddetten önce başladığını ve tecridin eşlik ettiği yoğun psikolojik şiddetin, fiziksel şiddetin işareti olabileceğini söylüyor. Fiziksel şiddetin aksine psikolojik şiddeti tarif etmek ise çok daha zor.

CİNSEL ŞİDDET VE EKONOMİK TAHAKKÜM

Erkek tarafından cinselliğin bir kontrol, ceza veya ödül yöntemi olarak kullanılması ise, kadınlar üzerindeki ‘cinsel şiddet’ gerçeğini doğuruyor. Evlilik içinde ya da dışında sıklıkla karşılaşılan cinsel şiddet, kadınların duyduğu utanç ve suçluluk duygusu nedeniyle çoğunlukla gizli kalıyor. Rızanın yok sayılması, istenmeyen cinsel ilişkilere zorlanma, teknolojik araçlarla takip edilerek cinsel içerikli materyallerle rahatsız edilme ve onay alınmadan özel görüntülerin yayılmasıyla tehdit edilme cinsel şiddetin en yaygın örnekleri arasında yer alıyor.

Ekonomik alanda kurulan erkek egemen tahakküm de kadını bağımlı kılmanın en temel araçlarından biri olarak işliyor. Kadının çalışmasının, meslek edinmesinin ya da işinde yükselmesinin engellenmesi, gelirine ve birikimine el konulması, borçlandırılması veya günlük yaşamını sürdürebilmesi için düşük harçlıklara mecbur edilmesi ‘ekonomik şiddet’in başlıca biçimlerini oluşturuyor.

Ekonomik şiddet, yalnızca bu sayılanlardan ibaret olmadığı gibi, devlet politikalarıyla da derinleştiriliyor. Siyasi iktidarın gündeminden düşürmediği kadınların nafaka hakkının sınırlandırılması ya da ‘süresiz olarak’ ibaresinin iptal edilmesi, kadınları yoksulluğa ve şiddet dolu hanelere mahkum ediyor. Boşanma sonrasında kadınların en temel yaşam güvencelerinden biri olan nafaka hakkına yönelik bu müdahaleler, ekonomik bağımsızlığı elinden alınan kadınların erkek şiddetine maruz kaldığı evliliklere sıkışmasına zemin hazırlıyor.

ISRARLI TAKİP VE FLÖRT ŞİDDETİ

‘Israrlı takip’ ise kadının kendini güvende hissetmesini tamamen engelleyerek sürekli bir korku ve endişe iklimi yaratıyor. Takip etmek, yoluna çıkmak, korkutmak, telefonla veya teknolojik araçlarla rahatsız etmek; kadının kendisini güvende hissetmesini engelleyen, şiddete uğrama korkusuna ve endişeye yol açan, kasıtlı bir biçimde tekrarlanan, tehditkar tutum ve davranışlar olarak sergileniyor.

Kadına ait görsel ya da yazılı bir materyali yaymak, kadının internette dolaşımını, ziyaret ettiği siteleri, sosyal medya hesaplarını, elektronik posta, kısa mesaj ve diğer yollarla yaptığı haberleşme trafiğini ve iletişimini gözetim altına almak, evine ya da işyerine gizlice girmek, huzursuz etmek, ‘hayır’ ya da ‘rahat bırak’ uyarılarına aldırmadan ısrarla peşinden gitmek, toplum içinde küçük düşürmek, sürekli hediye ya da çiçek almak veya göndermek, arkadaş çevresiyle iletişim kurmak ve bilgi almaya çalışmak gibi davranışlar ise kadınların en sık karşılaştıkları ısrarlı takip biçimleri.

Özellikle genç kadınların sıklıkla maruz bırakıldığı ‘flört şiddeti’, yaşadıklarını anlamlandırmakta güçlük çeken gençler için kafa karıştırıcı ve sarsıcı bir sürece dönüşüyor. Geleneksel yargıların ve toplumun kadına dayattığı itaat algısı, kadınların şiddete boyun eğmesine yol açıyor. Aile veya çevre baskısı nedeniyle ilişkisini gizlemek zorunda kalan kadınlar ise yaşadıklarını paylaşacak güvenli bir alan bulamıyor. Sosyal çevresinden koparılarak yalnızlaştırılan genç kadınlar için flört şiddeti, yetişkinlikte yaşanacak çok daha ağır şiddet biçimlerinin habercisi olabiliyor.

YENİ KUŞAK ŞİDDETİ: DİJİTAL ŞİDDET

Dijital çağla birlikte ‘dijital şiddet’ adıyla ortaya çıkan şiddet türü, diğer şiddet biçimlerine de yeni bir boyut kazandırdı. Teknolojik araçlar; kadını kontrol etmek, denetlemek, küçük düşürmek, aşağılamak, cezalandırmak amacıyla kullanılıyorsa dijital şiddetten söz etmek mümkün. Son 10 yılda sosyal medya aracılığıyla yaygınlaşan şiddet içeren davranış biçimleri, ‘yeni kuşak şiddet’ olarak da adlandırılıyor.

Sosyal medya hesaplarının gizlice karıştırılması, sürekli mesajlarla taciz edilme ve dijital platformlarda küçük düşürücü paylaşımlar yapılması, genç kadınları ve çocukları da erkenden bu şiddet ağına çekiyor. Dijital şiddetin; yukarıdaki örneklerde olduğu gibi diğer şiddet türleriyle çoğu zaman iç içe olduğu görülüyor.

ŞİDDETİN DOĞAL SONUCU: ÇOK BOYUTLU TRAVMALAR

Şiddetin kadınlar üzerinde yarattığı etkiler ise maruz kalınan saldırılar karşısında bedenin ve ruhun gösterdiği son derece doğal tepkileri oluşturuyor. Korku, suçluluk, utanç, sürekli tetikte olma hali, uyku ve yeme bozuklukları, intihar düşünceleri, alkol ve madde bağımlılığı psikolojik yıkımları tetiklerken; kalıcı sakatlıklar, kronik ağrılar, düşük ağırlıklı hamilelikler ve ruhsal sıkıntıların bedene yansıması, fiziksel tahribatları gözler önüne seriyor. Şiddete maruz kalan kadınlar toplumsal düzeyde ise yoksullaşma, erken evlilik, eğitim ve iş hayatına devam edememe gibi sonuçlarla mücadele ediyor.

İSTANBUL SÖZLEŞMESİ FESHEDİLDİ, 6284 KAĞIT ÜZERİNDE KALDI

Bütün bu yapısal şiddete karşı kadınların haklarını güvence altına alan mekanizmalar ise bilinçli bir politikasızlıkla işlevsizleştiriliyor. Erkek şiddetini toplumsal yaşamın her alanında sağlamlaştıran cezasızlık rejimi, iktidarın politik tercihleriyle doğrudan bir devlet şiddetine dönüşüyor.  Kadınların en büyük güvencesi olan mekanizmalar iktidar eliyle yok ediliyor.

İstanbul Sözleşmesi’nin ilk imzacısı olan Türkiye, bir gecede Cumhurbaşkanlığı kararıyla sözleşmeyi feshederek şiddet faillerine cesaret verdi. Yürürlükteki 6284 sayılı kanun ise yalnızca aile içi şiddetle sınırlı kalmasına rağmen kolluk ve yargı tarafından etkin biçimde uygulanmıyor.

Ortaya çıkan tablo, kadınların maruz kaldığı çok yönlü tahakkümün erkeğin bireysel öfke patlamalarından değil, köklerinin cinsiyet eşitsizliğini besleyen kapitalist patriyarkal düzenden kaynaklandığını kanıtlıyor. Hem bedensel hem de ruhsal bütünlüğü hedef alan bu yıkım, kadınları yoksullaştıran yasal geri adımlar ve cezasız bırakılan suçlarla birleşiyor.

Uluslararası koruma mekanizmalarının kaldırıldığı ve mevcut yasaların işletilmediği bu denklemde 25 Kasım, erkek ve devlet şiddetine karşı eşitlik ve adalet talebinin somutlaştığı tarihsel bir eşik olarak duruyor.