İzmir’in Aliağa ilçesinde bulunan HABAŞ Demir Çelik Fabrikası’nda 19 işçinin yaşamını yitirdiği patlama, Türkiye’de işçi sağlığı ve iş güvenliği önlemlerini yeniden gündeme getirdi. İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği (İSİG) Meclisi verilerine göre, 2026 yılının ilk 10 ayında en az 1930 işçi iş cinayetlerinde hayatını kaybetti. 2025 yılında ise bu sayı en az 2 bin 105 olarak kayıtlara geçti.
HABAŞ’ta yaşanan patlamanın ardından şirket patronunun ev hapsi kararıyla serbest bırakılması da yargı sürecine ilişkin tartışmaları beraberinde getirdi.
İSİG Meclisi gönüllüsü ve A sınıfı İş Güvenliği Uzmanı Selçuk Karstarlı, Türkiye’de işçi sağlığı ve iş güvenliği alanında yaşanan sorunları ajansımıza değerlendirdi.
‘İŞÇİ SINIFINA DÖNÜK BİR KATLİAM’
İSİG Meclisi raporlarında yer alan verilerin ve tespit edilebilen işçi ölümlerinin gerçek tablonun yalnızca bir bölümünü yansıttığını belirten Karstarlı, verilerin SGK kayıtlarıyla karşılaştırıldığında iş cinayetlerinin boyutunun çok daha büyük olduğunun görüldüğünü söyledi.
İSİG Meclisi raporlarının tespit edilebilen işçi ölümlerini kapsadığını vurgulayan Karstarlı, şunları belirtti:
“İş güvenliğine dair veriler belli bir oranda İSİG Meclisi iş cinayetleri raporlarında görülebilir. Belli oranda diyorum çünkü meclis raporları tespit edilebilen ölümlere ilişkin. Ancak bizim SGK verileriyle yaptığımız kıyaslamalarda gerçeğin görünenden daha büyük olduğunu anlıyoruz. Bunun farkında olduğumuz için tüm raporları ‘en az’ diye yayınlıyoruz. Tespit edebildiklerimizin boyutuna baktığımızda tablo ne derseniz, sadece 2026 ilk 10 ayında en az bin 930, 2025 yılında ise en az iki 105 işçi ölümünü görürüz.
Bu, açıkça işçi sınıfına dönük bir katliam anlamına geliyor. Kaldı ki meslek hastalığına bağlı ölümler bu raporlarda yer almıyor. Çünkü ülkemizde meslek hastalıkları hemen hemen hiç tespit edilmiyor. Sistem, tespit edilememesi üzerine inşa edilmiş. Ancak çeşitli akademik çalışmalar, başta kanser olmak üzere hastalık sonucu ölümlerin mesleki risklere atfedilen kısımlarının toplamının 20 ila 30 bin arasında olduğunu gösteriyor. Aslında yaşananlara alenen bir sınıf kırımı, işçi katliamı tablosu diyebiliriz.”
‘METAL İŞ KOLUNDA BÖYLE BÜYÜK KATLİAM DAHA ÖNCE YAŞANMAMIŞTI’
HABAŞ’ta yaşanan iş cinayetiyle yeniden gündeme gelen işçi katliamlarına değinen Karstarlı, metal iş kolunda daha önce bu büyüklükte bir katliam yaşanmadığına dikkat çekti. HABAŞ’ta yaşananların öngörülemez olmadığını belirten Karstarlı, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Maden iş kolunda bu türden katliam çokça gördük. Hendek, Gayrettepe, Diloavası, Davutpaşa gibi katliamlar da büyük katliamlardı. Ancak metal iş kolunda, bu büyüklükte bir endüstriyel tesiste bu kadar büyük bir katliam daha önce yaşanmamıştı. HABAŞ’taki katliam ise öngörülemeyecek ve beklenmeyen bir şey değildi. Daha önce defalarca iş cinayeti işlenen bir işletme olduğunu biliyorduk.
Ölümlü olmasa da daha önce de patlamalar yaşanmıştı. Katliamdan sadece dört gün önce bile bir işçi ölmüştü. Hatta şirketin kendi sürdürülebilirlik raporlarında bile iş kazası sayılarının arttığı görülmekte. Yani diğer tüm katliamlarda olduğu gibi göz göre göre gelen bir katliamdan bahsediyoruz.
Meclisimizin verilerine göre 2013’ten bu katliama kadar 19 iş cinayeti kaydetmişiz. Basın taramalarından anlaşıldığı üzere, 2013 öncesinde de 7 iş cinayetiyle karşılaşıyoruz. Yani son katliamda ölen 19 işçi dışında, 26 iş cinayeti ve sayısını bilmediğimiz onlarca yaralı işçi var ortada. Peki, bunca ölüme rağmen HABAŞ nasıl bir yaptırımla karşılaşmış derseniz, tek bir gün işi durdurulmamış ve bir yaptırımla karşılaşmamış. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan’ın sözleriyle aktaralım, denetimlerde işletmeye bir sıkıntı yaşatmamışlar. Aksine, şirket yüksek tutarlarda teşvikler alarak büyümüş. Daha önceki iş cinayetlerinden dolayı Mehmet Rüştü Başaran’a cüzi bir ceza verilmiş ve kararın açıklanması geri bırakılarak fiilen hiçbir ceza almaması da sağlanmış.
Aslında bu tabloda bir Türkiye gerçeğini tekraren görüyoruz: Önlem almayarak işçileri öldüren bir patron, onu denetlemeyen bir devlet ve ölümler sonrasında gerçek sorumluların ceza almadığı, alsa bile cezaevine girmediği bir yargı zinciri. Bu zinciri tüm iş cinayetlerinde görebilirsiniz.
Bu katliam sonrasında da yine gördük. Başaran, yalısında ev hapsi kararıyla ödüllendirilirken, yalısından verdiği talimatla işçilerin telefonla işletmeye girmesini yasakladı ve bu karara karşı çıkan işçiler kolluk tarafından darp edilerek gözaltına alındı. Yani tam bir delil karartma girişimi söz konusu. Tek başına bu durum bile tutuklanmasını gerektirirdi oysa.
Peki, normal hukuk normları işleseydi ne olmasını beklerdik? HABAŞ’ın tüm faaliyetleri durdurularak işletmede inceleme süreci başlatılmalıydı. Suçun büyüklüğü ve kaçma, delil karartma ihtimali nedeniyle tutuklama tedbiri gerekirdi. Peki, Mehmet Rüştü Başaran’ı tutuklamayan yargı kimi tutukluyor? Soma ve Hendek işçi katliamının avukatları Can Atalay’ı, Selçuk Kozağaçlı’yı tutukluyor. Özetle bu katliam bir sistem sorunudur.”
‘EN ÇOK İŞ CİNAYETİ İNŞAAT, TARIM VE TAŞIMACILIKTA YAŞANIYOR’
Son bir yıl içerisinde iş cinayetlerinin en çok inşaat, tarım ve taşımacılık sektörlerinde yaşandığını belirten Karstarlı, işçi ölümlerinin başlıca nedenlerine ve bu tablonun arkasındaki yapısal sorunlara dikkat çekerek şöyle konuştu:
“İSİG Meclisi verilerine bakarsanız ölümlerin en çok inşaat, tarım ve taşımacılıkta gerçekleştiğini; trafik servis kazaları, ezilme, göçük ve yüksekten düşmeye bağlı ölümlerin en fazla ölüm nedenleri olduğu görülür. Ama bunlar aslında görünür teknik nedenler. Bu tablonun arkasındaki gerçeğe baktığımızda, iş yaşamını bu hale getiren şeyin yukarıda bahsettiğim tedbir almama, denetlememe ve cezasızlık zinciri olduğunu söyleyebilir.
Buna bir de işçi sınıfının örgütlenme sorunları eklenebilir. Bugün Türkiye’de sendikalaşma oranı yüzde 14 civarında ve sendikalar ücret pazarlığı ötesine geçemiyor. Dolayısıyla güvenli çalışma ortamı için mücadele eden örgütlü bir sınıf olmaması da işçilerin yaşamını işverenlerin insafına bırakan sisteme olanak yaratıyor.”
‘SARAY REJİMİNİ İŞÇİLERE KARŞI ALDIKLARI SERT TEDBİRLERLE TANIYORUZ’
İktidarın iş cinayetleri karşısında işçilerden yana bir tavır almadığını belirten Karstarlı, sorumluların yargılanması gerektiğini vurgulayarak sözlerini şöyle sürdürdü:
“Bunun sonuçlarının belki de en ağır tablosu, iş cinayetlerinin bu kadar çok olmasıdır. Öte yandan tablonun görmediğimiz yanı daha var: Uzuv kayıpları, meslek hastalıkları ve kaybedilen sağlık. Bu ağır tablo içinde adeta patronları kollayan Saray iktidarı, başta Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı ve denetim sisteminin üst düzey bürokratları bu katliamlardan birinci derecede sorumludur. Görevlerini yapmayarak bu ölümlere neden oldukları için yargılanmalıdırlar.
Öte yandan aynı Saray rejimini, işçilere karşı aldıkları sert tedbirlerle de tanıyoruz. İşçilerin haklarını almak için yasal hakları olan grevleri yasaklamasıyla, sendika üyesi olduğu için işten atılan ve eylem yapan işçilere dönük polis şiddetiyle, tekstil işçileri eylem yapmasın diye il genelinde eylem yasağı getirmesiyle, bu rejim gerçek anlamda sermayenin iktidarıdır diyebilirim.”
‘İKTİDARLAR DEĞİŞSE BİLE TABLO DEĞİŞMEYEBİLİR’
İş cinayetlerinin önlenmesinin en önemli koşulunun örgütlü mücadele olduğunu vurgulayan Karstarlı, işçi ölümlerinin önüne geçilmesi için işçi sınıfının örgütlenmesi, iş güvenliği önlemlerinin artırılması ve denetim mekanizmalarının etkin işletilmesi gerektiğini belirtti.
Selçuk Karstarlı, yapılması gerekenlere ilişkin şunları söyledi:
“En başta işçi sınıfı ve ezilenlerin örgütlenmesi şart. Güvensiz işlerin reddedilmesi, işyerlerinde güvenlik tedbirlerinin iyileştirilmesi için örgütlü mücadele şart. Öte yandan Çalışma Bakanlığını işyerlerinde denetime zorlayacak olan da toplumsal bir karşı çıkış olacaktır.
Aksi halde iktidarlar değişse bile tablo değişmeyebilir. Yine yargı pratiği de değişmelidir. Yasalar, her türlü önlemi alma yükümlülüğünü işverene verse de işverenler yerine çoğu zaman o işletmenin ücretli çalışanı konumunda olan ve finansal kararlara, yatırımlara etkisi olmayan mühendis, uzman ve benzeri kişiler yargılanıyor.
Oysa HABAŞ örneğinde olduğu gibi bu kişiler yıllar içinde sürekli değişirken işyerindeki tablo değişmiyor. Çünkü işletmedeki gerçek kararlar işverenlerin isteklerine göre veriliyor; güvenlik, çoğu zaman maliyet veya üretim hızı için feda ediliyor. Bu nedenle yargı pratiği değişmeli. Ama bildiğiniz gibi yargı sistemi de siyasallaşmıştır. Gerçek yargılamalar için toplumsal muhalefet şart.”
Sendikaların ve sivil toplum kuruluşlarının katliamlara karşı yeterli tepkiyi göstermediğini belirten Karstarlı, “Bunun iki nedeni olduğunu düşünüyorum. Birincisi, sendikaların büyük oranda işveren yanlısı sendika bürokratlarının elinde olması. Diğer nedeni ise bir birleşme ve ortak talepler etrafında mücadele pratiğinin gelişmemesi sanırım. Bunu ilerletmek, önümüzde duran önemli bir sorumluluk” dedi.