Barış ve Demokratik Toplum Süreci’nin kalıcı ve demokratik bir çözüme ulaşmasında kadınların karar mekanizmalarına doğrudan katılımı ve kurucu özne olarak rol üstlenmesi belirleyici bir önem taşıyor. Barışın yalnızca silahların susması ve siyasi aktörler arasında yürütülen görüşmelerle sınırlı kalmaması gerektiğine dikkat çeken kadınlar, sürecin toplumsallaşması ve kalıcı hâle gelmesi için kadınların kendi politik iradeleriyle karar mekanizmalarında yer alması gerektiğini vurguluyor. Kadınların taleplerinin müzakere ve siyaset süreçlerine ne ölçüde yansıdığı, karar alma mekanizmalarında ne kadar yer bulduğu ve sürecin dışında bırakılıp bırakılmadığı tartışma konusu olmaya devam ediyor. Kadınların yalnızca destekleyici bir güç değil, karar veren ve sürecin yönünü belirleyen aktörler olması gerektiğine işaret edilirken, eşit temsiliyetin sağlanması, bağımsız kadın mekanizmalarının oluşturulması ve somut karar organlarında kadın iradesinin güvence altına alınması öne çıkıyor. Kadınların kendi talepleri doğrultusunda sürece müdahil olması, toplumsal mücadelenin güçlendirilmesi ve barışın toplumsallaştırılması açısından önemli bir ihtiyaç olarak değerlendiriliyor.

Konuya dair TJA aktivisti Nesrin Akgül, ANF’ye değerlendirmede bulundu.

‘BARIŞ, SİLAHLARIN SUSMASINDAN İBARET DEĞİL’

Barışın yalnızca silahların susmasıyla tanımlanamayacağını, kalıcı bir barışın inşası için savaşın ortaya çıkmasına neden olan koşulların ortadan kaldırılması gerektiğini söyleyen Nesrin Akgül, şöyle konuştu: “Barış dediğimiz süreç nasıl tanımlanıyor? Şayet savaşan güçler, mikro düzeyde de olsa asgari müştereklerde bir ortaklaşma sağlayamazsa barışın nasıl inşa edileceği de tartışma konusu olur. Barış sadece silahların susmasıyla sağlanacak bir başarı değildir. Elbette savaşın en büyük yıkımı insan hayatına mal olmasıdır ve bunun sonlanması da en kıymetli şeydir. Ancak bu savaş iki hegemonik güç arasında yaşanmadı; egemen bir devletin bir halkın varlığını inkâr etmesi ve ezilen bir halkın buna isyan etmesi üzerine başladı. Bir halk, kendi kaderini tayin etme adına özsavunma savaşını başlattı. Burada zorunlu olarak, ancak aynı zamanda tercih ederek içine girilen bir savaş var. Bu savaş, bir onur kazanma savaşına dönüştü. Rızalık sağlanan şey, bu savaşla bir halkın kendi onurunu kazanmasıdır. 52 yıl boyunca bu savaş, bu hakikat üzerine kendini devam ettirdi.

Bu savaşın ortaya çıkma nedenleri tespit edilmeden barışın nasıl tesis edileceği de öngörülemez. Dikkat edin, Önder Apo da bu süreci yürütürken devlete ısrarla şunu söylüyor: Mesele silahsızlanma değil, bugün PKK biter, yarın yenisi ortaya çıkar. Mesele, bu savaşın ortaya çıkma nedenlerini ortadan kaldırmaktır. Barış sürecini bu düzlemde tanımlamak gerekiyor. Yani silahların susmasıyla başlayan negatif barış sürecinden, silahların ortadan kalkmasını tahkim edecek pozitif inşa sürecine geçmek gerekiyor. Bu da barışın toplumsallaşması ve Barış ve Demokratik Toplum Süreci ile kavramsallaştırılan toplumsal inşanın sağlanmasıyla kendi devamlılığını sağlayacak. Barışın muhatabı olan devletin de kendini demokrasiye duyarlı kılması, barış yasalarını tahkim etmesi sonucunda demokratik entegrasyon sürecine geçmesiyle bu süreç bütüncül bir karakter kazanacak.”

‘KADINLAR MAĞDURİYETLERİYLE TANIMLANAMAZ’

Barış ve Demokratik Toplum Süreci’nde kadınların sorumluluğunun ve rolünün belirleyici olduğunu ifade eden Nesrin Akgül, şöyle devam etti: “Barış ve Demokratik Toplum Süreci tartışmalarında hem silahların susması hem de toplumsal inşa sürecinin gerçekleşmesi için sorumlu kılınan en etkin gücün kadınlar olması tesadüf olamaz. Tüm çatışmalı çözüm süreçlerinde kadınların bu sürece nasıl katılacağı tartışma konusu olan aşamalardan ve sorunsal alanlardan biri olmuştur. Sormak gerekiyor: Barış denildiğinde neden önce akla kadın geliyor? Soruyu şöyle tamamlayayım: Barış dendiğinde neden önce mağdur edilen, en fazla hakkı gasp edilen kesim olarak kadın tanımlanıyor? Bizim gibi kurtuluş mücadelesi vermiş kadınlar açısından kadının barış sürecindeki varlığının hangi kimlik ve tarihsel özne konumundan tanımlandığı daha da önemli oluyor.

Birçok kesim, yaşadığımız bu ara dönemde Kürt kadınları olarak barış sürecinin neresinde yer aldığımızı ya da alacağımızı soruyor. Bu soruyu bizler de kendimize soruyoruz. Ancak bu soruyu soranların ilk aklına gelenin Kürt kadınları olarak yaşadığımız acılar olması eksik ve içinde sorunsallık barındıran riskli bir tanımlamadır. Neden diye soracak olursanız cevabım şudur: Biz direnerek bu savaşın bedelini ödemek kadar, nasıl yaşayacağımıza karar veren ve bunu inşa etmeyi de başaran bir kadın hareketiyiz.

Kurtuluş mücadelesi vermiş kadınlar olarak bu savaş boyunca dağda gerilla olmuş, zindanda esir düşüp tutsak olmuş, toplumsal alanda siyaset mekanizmalarının içinde kendini var etmiş bir yapısal tarihimiz var. Bu savaşın içinde direnen kadınlar olarak çok şey inşa ettik ve kurumsallaştırdık. Örgütümüzle özgün ve özerk bir yapı hâline geldik. Büyük kahramanlıklar ortaya çıkararak bu başarıları kazandık. Kendimizi sadece mağduriyetlerimizle barışın bir tarafı hâline getiremeyiz. Biz kazanımlarımızı tahkim edip toplumsallaştırmak istiyoruz. Barış sürecini kadın kurtuluş politikleşmesiyle gerçekleştirmek istiyoruz.

Biz, yaşadığımız acıları sonlandırmak üzerine bir barış tahayyülünde bulunmuyoruz. Bu bizi edilgen kılar. Biz toplumsal değişimin öznesi olarak barış sürecinde rol alıyoruz, almaya da devam edeceğiz. Elbette bu tanımlamaları birbirinin karşıtı olarak ele almıyorum. Acı çekmek de direnmek de bir sürecin sonunda açığa çıkan durumlardır; yani bir sonuçtur. Mesele, bu sonucu neye evrilteceğimizi bilmek ve bunu bir kazanıma dönüştürmektir. Biz barışı kuracak politik aklın ve toplumsal iradenin taşıyıcısı olarak kendimizi konumlandırıyoruz. Direniş deneyimimizle yeni bir toplumsal yaşamın kuruluşuna müdahale eden kadınlarız. Kadınlar olarak yeni yaşamın toplumsal ve siyasal ilişkilerine yön verecek iradeyiz.”

‘KADIN KAZANIMLARI TOPLUMSAL DEĞİŞİME DÖNÜŞMELİ’

Kürt kadınlarının mücadele içerisinde özgür eş yaşamdan eşit temsile, kendi karar mekanizmalarını oluşturmaktan erkek egemen zihniyetle mücadeleye kadar önemli kazanımlar elde ettiğini söyleyen Nesrin Akgül, “Olağanüstü deneyimlerimiz var ancak bu deneyim ve kazanımlarımız hâlâ toplumsal bir değişim gücü hâline gelemedi. Kürt kadını olarak özgür eş yaşamdan hevallık kültürüne, eşit temsilden kendi karar mekanizmalarını oluşturmaya kadar aslında hiç de kolay olmayan kazanımlar elde ettik. Erkeği değiştirme gücünü ve bunun pratik sahasını oluşturduk. Bunun gibi çoklu başarı alanlarımız var. Bu elbette toplumsal alanda Kürt kadınının mücadele ve savaş başarısı olarak tanımlandı. Ancak biz toplumsal alanda hâlâ aile ilişkilerinden kadın-erkek ilişkilerine, çocuk politikasına kadar toplumsal sorun alanlarında yeterince değişim gücü yaratamadık. Bunun için gerekli olan şeylerden biri, barışın tesis edilerek kadın hareketinin artık kriminalize edilmemesi, engellenmemesi ve hukuki olarak baskılanmamasıdır. Tüm bunlar ancak demokratik entegrasyonla sağlanacak inşa alanlarıdır. Devletin de demokratik entegrasyon zihnine girmesi için sadece Kürt halkının, halkların ve kimliklerin hukuki olarak varlığını tanımlaması yetmez. Aynı zamanda sahip olduğu katmerleşen erkek egemenlikli yasaların ve uygulamaların da değişmesi gerekiyor.

Kadınlara yönelik şiddetin önlenmesi kadar, kadınların yasalarda eşit yurttaş olarak tanımlanması, bedenleri üzerinde söz sahibi olması, siyasal ve ekonomik karar süreçlerine eşit katılımını sağlayacak kapsamlı hukuki düzenlemelerin yapılması önemlidir. Kadınların şiddete uğramasını mümkün kılan toplumsal ve kurumsal ilişkileri değiştiren hukuki bir süreç gerçekleşmeli. Kadınların ana dillerinde sağlık, eğitim ve kamu hizmetlerine erişiminin güvence altına alınması, kadınlara yönelik çoklu ayrımcılığın yasal olarak ortadan kaldırılması gerekiyor. Kadın cinayetleri karşısında hukuken kendi özerk ama kamusal mahkemelerinin oluşmasına kadar bir dizi hukuki barış düzenlemesinin yapılmasıyla gerçek barışın tesisinin mümkün olacağına inanıyoruz” diye konuştu.

‘KADINLAR KENDİ BARIŞ POLİTİKASINI OLUŞTURUYOR’

Negatif barıştan pozitif barışa geçiş için kadınların kendi özgün örgütlenmelerini ve mekanizmalarını oluşturduğuna dikkat çeken Nesrin Akgül, farklı kesimlerden kadınların bir araya gelmesinin ve diyalog zeminlerinin geliştirilmesinin önemine işaret etti.

Bu kapsamda Barış ve İnşa Vakfı (BİV) tarafından düzenlenen ‘Kadınlar Yan Yana Geleceği Konuşuyor’ konferansının önemli bir buluşma olduğunu kaydeden Nesrin Akgül, “Bugün içinde olduğumuz negatif barış sürecinden pozitif barış sürecine geçmek için bizler de kendi özgün örgütlenme sürecimizi ve gerekli mekanizmalarımızı inşa etmeye çabalıyoruz. Bizim için önemli olan bunun demokratik ulus bilinciyle tüm kadınları içine katan bir süreç hâline gelmesidir. İşte yakın zamanda bu amaçla BİV’in düzenlediği ‘Kadınlar Yan Yana Geleceği Konuşuyor’ konferansı önemli bir buluşma oldu. Her kesimden kadının yer aldığı bir buluşmaydı bu.

Elbette bizlerin müzakere ettiğimiz taraftan, AKP’de yer alan kadın temsiliyetiyle de bu buluşmayı gerçekleştirmek istememiz önemliydi. Her ne kadar ilgili muhataplar bu konferansa gelmediyse ve bu katılıma dair kimi eleştiriler olsa da bence bu talebin kendisi önemliydi. Bu, iktidarın yarattığı ayrışmayı ve erkek egemenlikli hâkim siyaseti aşma açısından önemli bir çağrıydı. Herkesin birbiriyle siyaseten yürüteceği hesaplaşmalar var elbette. Herhalde herkes de teslim eder ki bu konuda en fazla bedel ödeyen kesimlerden biri olarak biz Kürt kadınlarının devletle hesaplaşma ve yüzleşme talebi olacaktır.

Ancak bu süreçlerde sağlıklı bir yüzleşmenin olması için önce empati kuracak, birbirini anlayacak ve birbirini yüz yüze dinleyecek zeminlerin olması gerekiyor. Buna da diyalog ve müzakere diyoruz. Bu zeminleri oluşturarak birbirimizi dinler, eleştirir, anlaşılır kılar ve tahammül etmeyi öğreniriz. Buna iç barışın tesis edilmesi diyelim. Politika her şeyden önce birlikte yaşama, konuşma ve iletişim kurma başarısıyla gerçekleşir. O nedenle bu tür zeminler, birlikte olma gerekçemizin barış özlemi kadar bunu nasıl gerçekleştireceğimizi tartışma zeminleri olarak da anlam kazanıyor. Kadınlar olarak barışı örgütlemek ve bunu birlikte başarmak bizi öncü güç hâline getirebilir” diye kaydetti.

‘KADIN İZLEME KURULLARI OLUŞTURUYORUZ’

Kadınların sürecin yalnızca izleyicisi değil, takipçisi ve yürütücüsü olması gerektiğine dikkat çeken Nesrin Akgül, sözlerini şöyle tamamladı: “Bununla beraber hem dağdan gelecek kadın gerillalar için hem de atılacak olası barış adımlarının izleyicisi, takipçisi ve yürütücüsü olmak için BİV ile beraber kadın izleme kurullarını oluşturuyoruz. Zamanın ihtiyaçlarını ve önceliklerini doğru belirleyerek kadınlar olarak bir araya gelip kendi barış politikamızı ve bunun hattını örüyoruz.

Dönemin en önemli ihtiyacı, barışı getireceğimize inanmak. Bakın, barışın geleceğine inanmak demiyorum; barışı getireceğimize, inşa edeceğimize inanmak diyorum. Maalesef geçen zamanın olumsuz deneyimleri ve gerekli adımların atılmaması inançsız bir bakış açısı da oluşturabiliyor. Bu da bizi atıl ve izleyici kılıyor. Kadınlar olarak barışı nasıl inşa edeceğimizi tartışacak, bunu gerçekleştirmek için kendi öz gücümüze inanarak hareket edeceğiz.”