Dersim İnşa Kongresi, Seyit Rıza ve yol arkadaşlarının 15 Kasım 1937’de Elazığ’da idam edilmesinin 89’uncu yıl dönümü dolayısıyla yazılı açıklama yaptı. Açıklamada, 1937-1938 yıllarında Dersim’de yaşanan katliam, sürgün ve asimilasyon politikaları hatırlatılarak, hakikatlerin açığa çıkarılması, adaletin sağlanması ve geçmişle yüzleşilmesi istendi.

15 Kasım 1937’nin Dersim tarihinin en karanlık günlerinden biri olduğu belirtilen açıklamada, Seyit Rıza, oğlu Resik Hüseyin ve beraberindeki Dersim ileri gelenlerinin göstermelik bir yargılamanın ardından idam edildiği vurgulandı.

Açıklamada, Seyit Rıza ve Resik Hüseyin ile birlikte Uşenê Seydi, Fındık Ağa, Uşenê Sey Rızay, Hesenê Civrail Ağayê Arekiye, Aliyê Mırzaliyê Sıli ve Hesenê İvrayimê Quji’nin isimleri anıldı.

Aynı mahkemede ömür boyu hapis cezasına çarptırılan ve cezaevlerinde yaşamını yitirdiği belirtilen Qemer Ağaê Wusuvu, Qemer Ağaê Heyderu, Civrail Ağaê Arekiye ve Cıvrailê Kheji’nin de tarihsel adaletsizliğin kurbanları olduğu ifade edildi.

‘89 YILDIR MEZAR YERLERİ GİZLİ TUTULUYOR’

Seyit Rıza’nın yaşı küçültülerek, henüz 18 yaşını doldurmamış oğlu Resik Hüseyin’in ise yaşı büyütülerek idam edildiği hatırlatılan açıklamada, bunun yargılama sürecindeki hukuksuzluğu ortaya koyduğu belirtildi.

İdam edilenlerin mezar yerlerinin aradan geçen 89 yıla rağmen açıklanmadığına dikkat çeken Dersim İnşa Kongresi, ailelerin ve Dersim halkının mezar yerlerini öğrenme hakkının yerine getirilmesini istedi.

‘DERSİM SOYKIRIMI’NIN SONUÇLARI GÜNÜMÜZE KADAR UZANIYOR’

Dersim İnşa Kongresi, 4 Mayıs 1937’de Bakanlar Kurulu kararıyla başlatılan askerî harekâtın 1938 yılında kitlesel imha ve sürgün politikasına dönüştüğünü belirtti.

Açıklamada, köylerin yakıldığı, Dersim’in havadan ve karadan bombalandığı, kadın, çocuk ve yaşlı ayrımı gözetilmeksizin on binlerce insanın katledildiği ifade edildi. Hayatta kalanların sürgüne gönderildiği, çocukların ailelerinden koparılarak başka ailelere verildiği ve Dersim’in demografik, toplumsal ve kültürel yapısının hedef alındığı kaydedildi.

Katliam ve sürgün politikalarının sonraki yıllarda asimilasyon uygulamalarıyla devam ettiğini belirten kongre, şu değerlendirmeyi yaptı:

“Bu imha politikaları fiziksel katliamlarla sona ermedi. Dilimize, inancımıza, kültürümüze ve doğamıza yönelik asimilasyon politikalarıyla devam etti. Kırmancki (Zazaca) ve Kurmançça dilleri, Dersim toplumunun kadim inancı Rea Heq (Rêya Heq), Alevi-Kızılbaş inanç değerleri ve kutsal mekânlarımız bu politikaların hedefi oldu. Bu nedenle Dersim Soykırımı’nı geçmişte kalmış bir olay değil, sonuçları günümüze kadar uzanan çok boyutlu bir süreç olarak değerlendiriyoruz.”

SEYİT RIZA VE YOL ARKADAŞLARININ İDAM FOTOĞRAFLARI HATIRLATILDI

Dersim İnşa Kongresi, tarihçi ve araştırmacı Dr. Sedat Ulugana’nın Temmuz 2026’da Seyit Rıza ve yol arkadaşlarının idamlarına ait altı orijinal fotoğrafın bulunduğunu duyurmasını da hatırlattı.

Açıklamada, aradan 89 yıl geçtikten sonra ortaya çıktığı belirtilen fotoğrafların tarihsel hafızanın korunması ve hakikatlerin açığa çıkarılması bakımından önem taşıdığı vurgulandı.

Kongre, fotoğrafların inkâr ve unutturma politikalarına karşı hakikat arayışının önemini bir kez daha ortaya koyduğunu belirtti.

‘DEVLET ARŞİVLERİ AÇILSIN, HAKİKAT VE YÜZLEŞME KOMİSYONU KURULSUN’

Dersim İnşa Kongresi, 89’uncu yıl dönümünde hakikat, adalet ve yüzleşme taleplerini yineledi.

1937-1938 Dersim Soykırımı’nın resmen tanınması ve Dersim halkından özür dilenmesi gerektiğini belirten kongre, devlet ve askerî arşivlerin sansürsüz biçimde açılmasını ve bağımsız bir Hakikat ve Yüzleşme Komisyonu kurulmasını istedi.

Seyit Rıza ve yol arkadaşlarının itibarlarının iade edilmesi ve mezar yerlerinin açıklanması talep edilen açıklamada, 4 Mayıs’ın resmî yas ve anma günü ilan edilmesi çağrısında bulunuldu.

Ayrıca sürgün edilenlerin, kayıp çocukların ve ailelerinden koparılanların akıbetlerinin araştırılması, yaşanan mağduriyetlerin giderilmesi istendi.

‘DERSİM ADI İADE EDİLMELİ, DİL VE İNANÇ GÜVENCE ALTINA ALINMALI’

Dersim İnşa Kongresi, tarihsel yüzleşmenin yanı sıra dil, kültür ve inanç haklarına ilişkin taleplerini de dile getirdi.

Dersim adının iade edilmesi, Kırmancki ve Kurmançça dillerinin güvence altına alınması gerektiği belirtilen açıklamada, Rea Heq (Rêya Heq) başta olmak üzere Alevi-Kızılbaş inancına ait kutsal mekânların, ziyaret yerlerinin ve inanç değerlerinin koruma altına alınması istendi.

Bu mekânların yönetimi ve korunmasının yerel halkın ve inanç topluluklarının iradesine bırakılması gerektiği vurgulandı.

‘HAKİKAT GİZLENEMEZ, HAFIZA SUSTURULAMAZ’

Geçmişle yüzleşilmeden demokratik ve eşit bir geleceğin kurulamayacağını belirten Dersim İnşa Kongresi, inkâr ve asimilasyon politikalarına son verilmesi çağrısında bulundu.

Açıklamada şu ifadelere yer verildi: “Cumhuriyetin ikinci yüzyılına girerken geçmişle yüzleşmeden, inkâr ve asimilasyon politikalarından vazgeçilmeden demokratik ve eşit bir gelecek kurulamaz. Tüm imha politikalarına rağmen Dersim halkı kimliğine, diline, inancına ve tarihsel hafızasına sahip çıkmaya devam edecektir.”

Dersim İnşa Kongresi, açıklamasını şu sözlerle tamamladı: “Hakikat gizlenemez, hafıza susturulamaz, adalet ertelenemez! Kefensiz toprağa düşen canlarımızı saygı ve minnetle anıyoruz.

Sıma ma vira nêsonê!

Qırqerdiş xo vire nêkênme!”