Türkiye ve Kürdistan’da bireysel şiddet olayları son dönemde giderek artıyor. Araştırmalar da bireyler arası şiddetteki yükselişi ortaya koyuyor.

İstanbul Kültür Üniversitesi Adalet ve Suç Psikolojisi Laboratuvarı’nın 2025 yılı verilerine göre, bireyler arası şiddet olayları bir önceki döneme kıyasla yüzde 75 arttı. Umut Vakfı verilerine göre ise 2014-2025 yılları arasında Türkiye’de ateşli silahlarla gerçekleştirilen bireysel şiddet vakalarının sayısı 41 bini aştı.

Araştırmalarda, toplumda şiddetin olağanlaşmasının başlıca nedenleri arasında ekonomik ve siyasi krizler ile geleceksizlik kaygısı öne çıkıyor. DEM Parti Dersim Milletvekili Ayten Kordu, toplumda artan bireysel şiddet olaylarını ANF’ye değerlendirdi.

‘BİREYSEL ŞİDDETİN ARTIŞINI TEK NEDENE BAĞLAMAK DOĞRU OLMAZ’

Artış gösteren bireysel şiddet vakalarının temelinde derin bir sistemik kriz olduğunu belirten Ayten Kordu, değerlendirmesini şöyle sürdürdü:

“Türkiye genelindeki bireysel şiddet patlamasının temelinde derin bir sistemik kriz, yoksullaşma, adaletsizlik ve iktidarın veya devletin politik olarak demokratik sistemini oluşturmamasının ve toplumu militarize eden politikalara bakılmalı. İnkar, yok sayma, farklılıkları kabul etmeme, tekçilik üzerinden yürütülen siyaset ve uzun yıllar savaş ve çatışmanın yarattığı derin toplumsal sorunlar birbirine bağlı ilerlemiştir.

Bireysel şiddetin artışını tek bir nedene bağlamak doğru olmaz. Ekonomik kriz, toplumsal eşitsizlik, siyasal kutuplaşma, erkek egemen kültür, cezasızlık, bireysel silahlanma, gençlerin gelecek kaygısı, toplumsal dayanışma mekanizmalarının zayıflaması, bireysel şiddet olaylarının artışında yatan temel sebeplerdir.

Burada özellikle vurgulanması gereken husus, şiddetin toplumsal yaşamda giderek sıradanlaşması ve bir sorun çözme yöntemi olarak kabul görmeye başlamasıdır. Devletin güvenlikçi ve militarist politikalarının uzun yıllar boyunca toplumsal yaşamda yarattığı tahribat, şiddetin meşru bir güç gösterisi olarak algılanmasına zemin hazırlamaktadır. Siyasette kullanılan dil, toplumsal ilişkilerdeki tahakküm biçimleri ve hukukun eşit uygulanmadığına ilişkin kanaat birbirini beslemektedir.

İnsanların adalet arayışına yanıt bulamadığı, ekonomik ve sosyal sorunlarını demokratik yollarla çözebileceğine dair güvenini kaybettiği bir ortamda bireysel şiddet daha görünür hale gelmektedir. Dolayısıyla bireysel şiddeti sadece kişilerin öfke kontrolü veya psikolojik sorunları üzerinden değerlendirmek, şiddeti üreten toplumsal ve siyasal zemini gözden kaçırmak anlamına gelir.”

‘KÜRDİSTAN’DA ŞİDDETİN ARTIŞININ FARKLI POLİTİK VE SOSYOLOJİK ARKA PLANI VAR’

Kürdistan’da şiddet olaylarının artışının özel bir politik ve sosyolojik arka planı bulunduğunu belirten Ayten Kordu, şunlara dikkat çekti:

“Bölgede yıllardır uygulanan özel savaş politikaları, yani güvenlik güçlerinin konumlanışı, koruculuk sistemi, yasa dışı ilişkiler, uyuşturucu ve fuhuş çetelerinin devlet eliyle dolaylı yollarla önünün açılması, toplumsal değerleri, ahlakı ve öz savunma mekanizmalarını çökerterek toplumsal dokunun öz dayanışma ve birliğini, hatta örgütlenmesini dağıtmayı hedeflemiştir.

Özel savaş politikalarının toplumsal etkileri değerlendirilirken, bunun sadece güvenlik alanında yürütülen uygulamalardan ibaret olmadığına dikkat çekmek gerekir. Toplumun kendi değerleriyle, kültürel yapısıyla, dayanışma ilişkileriyle ve ortak yaşam pratikleriyle bağının zayıflatılması da bu politikaların toplumsal sonuçları arasında değerlendirilmektedir.

Özellikle gençlerin uyuşturucu, çeteleşme, bağımlılık ve farklı suç ağlarıyla karşı karşıya kalması, bölgenin geleceği açısından ciddi bir sorun oluşturmaktadır. Bu iddiaların somut vakalar, tanıklıklar ve araştırmalar üzerinden incelenmesi de önemlidir. Çünkü burada tartışılan mesele, münferit suç olaylarının ötesinde, toplumun kendi kendini koruma ve yeniden üretme zeminini zayıflatan politikalarla ilerlemiş olmasıdır.

Ekonomik olarak yoksun bırakılan, meraları yakılan, göçertilen ve kültürel olarak baskı altında tutulan bir coğrafyada, erkek egemen aklın toplumsal hasarının şiddete tezahürü çok daha etkin bir şekilde görülmektedir. Bütün bu koşulları, Kürt toplumunun tarihsel hafızası ve yaşadığı katliamlarla, her türlü şiddetin uygulanmış olmasıyla ve buna karşı her alanda direnmesi, kendi değerlerini koruması ve vazgeçmemiş olmasıyla birlikte değerlendirilmek gerekir.

Zorunlu göç, köy boşaltmaları, çatışma ortamı, ekonomik kaynakların tahribi ve uzun yıllar süren toplumsal baskı, kuşaklar üzerinde derin etkiler bırakmıştır. Kürt halkının maruz kaldığı tarihsel ve siyasal şiddet, toplumun kendi içinde yaşanan şiddet biçimlerini görmezden gelmenin gerekçesi olamaz. Tam tersine, özgürlük ve eşitlik mücadelesinin temel sorumluluklarından biri, toplumun kendi içindeki tahakküm ilişkilerini ve şiddet biçimlerini de dönüştürmektir.

Bölgede işlenen suçlarda faillerin korunduğu veya kollukla ilişkili kişilerin cezasızlık zırhından yararlanması, şiddet faillerine cesaret vermektedir. Bölgede adalet mekanizmalarına duyulan güvenin zayıflaması, şiddetle mücadeleyi daha da zorlaştırmaktadır. Özellikle bazı suçların soruşturulmasında şeffaflık sağlanmaması, faillerin korunabildiğine ilişkin toplumsal kanaat ve kolluk güçleriyle bağlantılı olduğu ileri sürülen suç iddialarının etkili biçimde açığa çıkarılmaması ve araştırılmaması, cezasızlık algısını güçlendirmektedir.

Şiddetin önlenmesi için hukukun herkese eşit uygulanması, suç iddialarının siyasi veya toplumsal konumdan bağımsız biçimde soruşturulması ve şiddet mağdurlarının adalete erişiminin güvence altına alınması gerekir.”

’KADINA YÖNELİK ŞİDDET, POLİTİK VE İDEOLOJİK BASKI ÜZERİNE KURULMUŞTUR’

Bireysel şiddet vakalarında kadına yönelik şiddetin ayrı bir şekilde değerlendirilmesi gerektiğini belirten Ayten Kordu, bu şiddetin yalnızca iktidar politikalarıyla açıklanamayacağını belirterek şöyle konuştu:

“Her gün kadınlar katlediliyor, şiddetin her türlüsü kadınlara uygulanıyor. Kadınların toplumsal eşitsizlik mücadelesi, erkek egemen sistemin en çok korktuğu alandır. Kadına yönelik şiddet, yüzyıllardır politik ve ideolojik olarak yürütülen bir toplumsal ayrıştırma ve baskı üzerine kurulmuştur. İktidarlar ve ulus devletler, tarih boyunca kadının toplumdaki yerini sınırlayan cinsiyetçi ve tekçi politikalar izlemişlerdir. AKP iktidarının kadın düşmanı politikaları, İstanbul Sözleşmesi'nden çıkılması ve yargıdaki cezasızlık pratikleri etken olmakla birlikte, mesele çok daha köklüdür.

Şiddet sadece bugünkü iktidarın icadı değil; devletli uygarlık tarihiyle birlikte kurumsallaşmış feodal, ataerkil ve kapitalist modernitenin ortak ürünüdür. Kadına yönelik şiddet, erkeğin kadın üzerinde söz ve karar sahibi olma iddiasının bir sonucudur. Kadının yaşamı, bedeni, emeği, kimliği ve tercihleri üzerinde denetim kurma anlayışı, tüm toplumsal yaşama kadar farklı alanlarda kendisini göstermektedir. Kadının kendi yaşamına ilişkin kararlar alması, boşanmak istemesi, nafaka hakkı, ekonomik bağımsızlığını kazanması veya toplumsal alanda özgür bir birey olarak var olması, erkek egemen zihniyet tarafından tehdit olarak algılanabilmektedir.

Bu nedenle kadın özgürlüğü mücadelesi, şiddetin sonuçlarıyla mücadele etmenin yanında onu üreten zihniyetin ve toplumsal ilişkilerin dönüştürülmesinin de önemli mücadelesini yürütmektedir.

Kürdistan'da kadınlar hem genel Türk devlet sisteminin ve erkek egemenliğinin baskısıyla hem de kendi yerel, geleneksel ve feodal toplum yapısının, muhafazakar kodlarının yarattığı patriyarkal baskıyla mücadele etmek zorunda. Bu nedenle mesele hem zihniyet hem de sistem dönüşümünü zorunlu kılan çok katmanlı bir mücadele alanıdır.

Kürt kadınlarının yaşadığı bu çok katmanlı baskı ilişkileri değerlendirilirken, kadınların kendi toplumlarının özgürlük mücadelesindeki özne konumunu da görmek gerekir. Kürt kadınları, tarihsel olarak maruz kaldıkları devlet şiddeti ve ayrımcılığa karşı mücadele ederken, kendi toplumsal yaşamlarında karşılaştıkları erkek egemenliğiyle de hesaplaşmaktadır. Bu iki mücadele birbirinden ayrı düşünülemez. Kürt kadınlarının özgürlük talebi hem ulusal ve kültürel hakların hem de toplumsal cinsiyet eşitliğinin tüm kadınlar için güvence altına alınmasının mücadelesidir. “

‘KÜRT KADIN MÜCADELESİ TÜRKİYELİ KADINLARLA ORTAK MÜCADELENİN ZEMİNİ OLMUŞTUR’

Kürt Kadın Hareketinin ve Kürt siyasal hareketinin bireysel şiddet olaylarına dair politikalarına da değinen Ayten Kordu şunları söyledi:

“Demokratik, ekolojik, kadın özgürlükçü paradigmayı merkezine alan Kürt siyasal hareketi ve özellikle TJA ile DEM Parti Kadın Meclisi, kadına yönelik şiddete karşı teorik ve pratik olarak tüm Türkiyeli kadınların ortak mücadele etmesinin öncüsü ve zemini olmuştur. Kadınların sadece hukuki yollarla değil, kendi örgütlülüğü ve öz savunmasıyla şiddete karşı durabileceği mekanizmaları yaratmıştır.

Burada öz savunmadan kastedilen; kadınların kendi yaşamlarını koruma, haklarını savunma, şiddeti tanıma ve şiddet karşısında yalnız kalmama kapasitesidir. Kadınların örgütlü dayanışma içinde olması, şiddet tehdidini önceden fark edebilmesi, hukuki ve toplumsal destek mekanizmalarına ulaşabilmesi bu yaklaşımın temel parçalarıdır. Öz savunma, aynı zamanda kadınların kendi yaşamları üzerinde karar sahibi olabilmelerini ve erkek egemen tahakküm karşısında özgür bir toplumsal özne olarak var olabilmelerini geliştirme hedefiyle örgütlenerek yol yürümektedir. Elbette bu konuda uzun soluklu bir mücadelenin gerektiğinin farkında olarak.

Yerel yönetimlerde, kayyım atanmadan önceki dönemlerde kurulan kadın danışma merkezleri, sığınaklar, mor çatı benzeri dayanışma evleriyle şiddete uğrayan kadınlara doğrudan destek politikaları üretilmiştir. Ancak yasal baskılar ve kayyım rejimleriyle bu kurumsal mekanizmaların bir kısmının gasp edildiği de hareketin her platformda dile getirdiği bir gerçektir.

Bu mekanizmaların önemi, şiddet yaşandıktan sonra müdahale etmekle sınırlı değildir. Yerel düzeyde kadınların, gençlerin ve toplumun farklı kesimlerinin katıldığı demokratik meclisler ve dayanışma ağları, şiddetin önlenmesine yönelik toplumsal farkındalık ve erken müdahale oluşturabilir. Bu yaklaşım, güvenliği sadece devletin kolluk gücü üzerinden tanımlayan anlayışın karşısında, toplumun kendi yaşamını koruma ve sorunlarına demokratik yöntemlerle çözüm üretme kapasitesini esas alır.”

‘CEZASIZLIKLA MÜCADELE SADECE FAİLİN CEZALANDIRILMASIYLA SINIRLI TUTULMAMALIDIR’

Bireysel şiddet vakalarındaki artışa karşı nasıl bir tutum alınması gerektiğine de değinen Ayten Kordu, şunlara işaret etti:

“Ana dilde eğitim sağlanmalı; anaokulundan üniversiteye kadar cinsiyetçi, militarist ve tekçi eğitim müfredatının kaldırılarak özgürlükçü, eşitlikçi bir perspektif hakim kılınmalıdır. Eğitim politikaları, çocukların ve gençlerin şiddeti bir güç veya otorite gösterisi olarak algılamasını engelleyecek biçimde yeniden düzenlenmelidir.

Özellikle erkek çocuklarının küçük yaşlardan itibaren toplumsal cinsiyet eşitliği ve şiddetsiz ilişki kurma konusunda bilinçlenmesi sağlanmalıdır. Bu dönüşüm, ailede, okulda, medyada ve toplumsal yaşamın bütün alanlarında desteklenmeli; kadının özgün mücadelesi ve toplumsal dönüşümle birlikte yürütülmelidir.

Yargının ve kolluğun kadınlardan ve şiddete maruz kalanlardan yana tavır alması şarttır. Failleri koruyan cezasızlık zırhı derhal kaldırılmalıdır. Cezasızlıkla mücadele, sadece faillerin cezalandırılmasıyla sınırlı tutulmamalıdır. Şiddet mağdurlarının başvurularının ciddiyetle değerlendirilmesi, koruma mekanizmalarının zamanında işletilmesi ve adli süreçlerin şeffaf yürütülmesi gerekir. Özellikle kadın cinayetlerinde ve şüpheli kadın ölümlerinde etkili soruşturma yürütülmesi, faillerin siyasi, ekonomik veya toplumsal konumlarına bakılmaksızın hesap vermesinin sağlanması, temel bir hukuk devleti sorumluluğudur.

Kürdistan özelinde gençleri ve toplumu yozlaştıran, çeteleşmeye, uyuşturucuyu yaygınlaştırmaya ve asimilasyona iten özel savaş politikalarına son verilmelidir. Bu politikaların sona erdirilmesi, bölgedeki gençlerin uyuşturucu, çeteleşme, bağımlılık ve suç ağlarından uzak tutulmasına yönelik kapsamlı sosyal politikalarla desteklenmelidir.

Gençlerin kendi şehirlerinde eğitim, istihdam, kültür, sanat ve spor olanaklarına erişebilmesi sağlanmalıdır. Kürt toplumunun kendi kültürel ve toplumsal değerleriyle bağ kurabileceği, demokratik katılım kanallarının açık olduğu bir yaşam ortamı oluşturulmalıdır. Barış ve Demokratik Toplum Süreci ile sayın Öcalan’ın ulus devlete karşı demokratik ulus ve kadın özgürlüğünün toplumsal özgürlükle birlikte yürütüleceği perspektifi önemlidir.

Kadınların ve halkın kendi demokratik komünlerini, meclislerini kurarak erkek egemenliğinin tekelindeki güvenlik anlayışına karşı öz savunmayı geliştirmesi önem taşımaktadır.

Toplumsal örgütlülük, şiddete karşı sadece tepki geliştiren bir mekanizma olarak değil, şiddeti ortaya çıkmadan önlemeye çalışan bir toplumsal güç olarak düşünülmelidir. Mahalle meclisleri, kadın dayanışma ağları, gençlik örgütlenmeleri ve yerel demokratik mekanizmalar aracılığıyla toplumun kendi sorunlarına çözüm üretme kapasitesi geliştirilmelidir. Kadınların, gençlerin ve farklı toplumsal kesimlerin kendi yaşamları hakkında karar verebildiği bir toplumsal zemin, şiddetin beslenebileceği tahakküm ilişkilerini zayıflatacaktır.”