Yerinden edilme, yoksulluk ve şiddet: Kadınların bitmeyen savaşı
Filistin'den Yemen'e, Suriye'den Lübnan'a savaşın ağır yükünü kadınlar taşıyor. Yerinden edilme, yoksulluk, cinsel şiddet ve güvencesizlik milyonlarca kadının yaşamını kuşatıyor.
Filistin'den Yemen'e, Suriye'den Lübnan'a savaşın ağır yükünü kadınlar taşıyor. Yerinden edilme, yoksulluk, cinsel şiddet ve güvencesizlik milyonlarca kadının yaşamını kuşatıyor.

Bir savaştan kurtulan kadınlar için savaş sona ermiyor. Asıl savaş bundan sonra başlıyor. Barınma, ekonomi, sağlık ve gıda haklarını kaybediyorlar. Çocuklarının güvenliğini sağlamak, yiyecek ve su bulmak, ailelerine bakmak ve evin geçimini sağlamak da çoğu zaman omuzlarına yükleniyor. Dahası, yerinden edilme, yoksulluk ve güvencesizlik kadınları yeni şiddet dalgalarıyla karşı karşıya bırakıyor. Ortadoğu’da kadınlar, on yıllardır savaşın neden olduğu vahşetin sonuçlarına rağmen hayatta kalma mücadelesi veriyor.
Birleşmiş Milletler Kadın Birimi (UN Women) ve Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu’nun (UNFPA) raporları, Filistin, Yemen, Irak, Suriye ve Lübnan’da farklı biçimlerde yaşanan bu tabloyu ortaya koyuyor.
UNFPA’nın Nisan 2026 tarihli bölgesel değerlendirmesine göre, bu ülkelerde 18 milyondan fazla kadın ve kız çocuğu toplumsal cinsiyete dayalı şiddet açısından artan risk altında. Son 12 ayda 101’den fazla kadın ve kız çocuğu için güvenli alanın kapandığı, şiddetle mücadele hizmetlerine ayrılan finansmanın da son iki yılda yüzde 50’den fazla gerilediği belirtiliyor. Bu veriler, savaşın kadınları koruma imkanlarını da yok ettiğini gösteriyor.
FİLİSTİN: CİNSEL ŞİDDET, ZORLA EVLİLİK VE YOKSULLUK
Yıkım, talan, psikolojik ve cinsel şiddet, yoksulluk ve göç denince akla ilk önce Gazze geliyor. 7 Ekim 2023’te başlayan İsrail-Hamas savaşından sonra kadınlar için durum daha da ağırlaştı. Burada kadınların yaşadığı yıkım, savaşın kadınların yaşamının bütün alanlarına nasıl yayıldığını gösteren en ağır örneklerden biri. Ayrıca, sözde ateşkesin ilan edilmesinin üzerinden bir yıl geçmesine rağmen kadınların ve kız çocuklarının durumu değişmedi.
UNFPA’nın 30 Ekim 2026’da yayımladığı ve Nisan-Eylül 2026 dönemini kapsayan rapora göre, kadınların sorumluluğunu üstlenmek zorunda bırakıldığı hanelerin oranı, savaş öncesindeki yaklaşık yüzde 11 seviyesinden yüzde 25’e yükseldi. Yani eşlerini kaybeden, ailelerinden ayrı düşen veya yakınlarının akıbetini bilmeyen kadınlar yas bile tutamıyor. Ailelerinin ve çocuklarının geçimini sağlıyorlar.
ÇOCUK YAŞTA EVLİLİK
2026 yılının ikinci çeyreğine ilişkin toplumsal cinsiyete dayalı şiddet analizinde, cinsel şiddet vakalarının yüzde 61 arttığı kaydediliyor. Daha vahim olan ise zorla ve çocuk yaşta evlilikler. UNFPA’ya göre, Nisan-Haziran döneminde zorla ve çocuk yaşta evliliklere ilişkin bildirimler, Ocak-Mart dönemine kıyasla yüzde 123 arttı.
SAĞLIKSIZ GÜNLER
Öte yandan, sağlık sisteminin ağır hasar görmesi, kadınları hamilelik ve doğum süreçlerinde ciddi risklerle karşı karşıya bırakıyor. Düşükler artıyor, sağlıklı kürtaj yok ve anne sağlığı gittikçe kötüleşiyor. Açlık, yetersiz beslenme ve çöken sağlık altyapısı, özellikle hamilelik sürecini daha tehlikeli hale getiriyor. Regl hijyeni malzemelerinin eksikliği ve temiz suya erişememe de kadınların sağlık hakkının önemli bir parçasını oluşturuyor.
EĞİTİMDEN KOPARILAN BİR KUŞAK
Eğitimden kopuş ise kız çocuklarının geleceğini tehdit ediyor. Okulların yıkılması, eğitim kurumlarının barınma alanlarına dönüşmesi ve sürekli yer değiştirme, çocukların eğitim hayatını kesintiye uğratıyor. Okuldan uzaklaşan kız çocukları, erken evlilik ve ekonomik sömürü risklerine daha açık hale geliyor.
YÜZDE 92’Sİ PSİKOLOJİK SORUN YAŞIYOR
UNFPA'nın temmuz ayında yayımladığı saha raporuna katılan kadınların yüzde 92'sinin orta veya ağır düzeyde psikolojik sorun yaşadığı, travma sonrası stres belirtileri gösterenlerin oranının ise yüzde 55'ten yüzde 62'ye yükseldiği belirtiliyor. Batı Şeria'da da savaş, yıkım ve kuşatılmışlık kadınların yaşam koşullarını ağırlaştırarak hareket alanını neredeyse yok ediyor. Sağlık, eğitim, geçim ve korunma hizmetlerine erişim giderek zorlaşıyor.
YEMEN: GÜVENLİ HİÇBİR ALAN YOK
Yemen'de on yılı aşkın süredir devam eden çatışmalar, ekonomik çöküş ve insani krizin her alanda nasıl yayıldığını bir kez daha gözler önüne seriyor. 2014’te İran destekli Husilerin başkent Sana'yı ele geçirmesiyle tırmanan çatışmalar, 2015'te Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyonun savaşa müdahil olmasıyla çok denklemli bir savaşa dönüştü.
2022'de sağlanan ateşkesle çatışmalar bir süre dursa da 2026'da ABD-İsrail ile İran arasında başlayan savaş, Yemen'i yeniden bölgesel çatışmanın içine çekti. Husiler ile Suudi Arabistan'ın karşılıklı saldırılarıyla savaş yeniden tırmandı. Ve kadınlar bu tablonun da en ağır sonucunu yaşıyor. Bunun en dikkat çekici boyutu ise kuşkusuz sağlık hakkına engel oluyor.
YOLLARDA DOĞUM YAPIYORLAR
UNFPA'nın 5 Ekim’de yayımladığı saha raporunda, çatışmalar nedeniyle yerinden edilen hamile kadınlar, güvenli sağlık kuruluşlarına ulaşamadıkları için yollarda doğum yapıyor. Yemen'in batı kıyısı ve Taiz cephesinden 145 binden fazla kişi yerinden edildi. Bunların arasında 3 bin 200'den fazla hamile kadın bulunuyordu.
Yerinden edilmeler en çok Yemen’de görülüyor. Ağustos ayından bu yana 300 binden fazla kişi yerinden edildi. Ekim ayında 82 bin kişi evini terk etmek zorunda kaldı. Yerinden edilenlerin yarısından fazlasını kadınlar ve çocuklar oluşturuyor. Yerinden edilenlerin yaklaşık 6 bin 400’ü hamile kadın. Yolların kapanması, güvenlik sorunları ve sağlık merkezlerinin hizmet dışı kalması, kadınların doğum öncesi kontrollerine ve acil sağlık hizmetlerine ulaşmasını zorlaştırıyor.
Ülkede kadınların her gün yaşadığı kabus ise güvenliğin olmaması. Bu da çocuk yaşta ve zorla evliliklere, eğitime devam edilmemesine yol açıyor. Aileler çoğu zaman “kurtuluş” olarak çocuklarını evlendiriyor. Özellikle ekonomik bağımsızlığını kaybeden kadınlar, geçim sağlamak için evliliğe itiliyor.
SURİYE: MİLYONLARCA KADIN YERİNDEN EDİLDİ
Suriye'de 2011'de başlayan savaş, kadınların yaşamını zorunlu göç, ekonomik çöküş, cinsel şiddet ve aile yapısının parçalanması üzerinden yerle bir etti. Yakınları zorla kaybedilen veya akıbeti bilinmeyen kadınlar, bir yandan haber beklerken bir yandan da ailelerinin geçimini ve çocuklarının bakımını üstlenmek zorunda kaldı. Evini terk etmek zorunda kalan kadınlar ise barınma, çalışma, sağlık ve eğitim olanaklarına erişimde yeni engellerle karşılaştı.
HTŞ İLE GELEN FELAKET
Ancak 2024’te Heyet Tahrir El Şam’ın (HTŞ) yönetimi ele geçirmesi, Alevi, Dürzi, Kürt ve diğer halklara saldırmasıyla insani bir kriz yaşandı. Alevi, Dürzi ve Kürt kadınları, kaçırılma, zorla kaybetme, cinsel şiddet ve öldürülme tehdidiyle karşı karşıya kaldı.
Mart 2025'te Suriye'nin kıyı bölgelerinde Aleviler, Temmuz 2025'te ise Süveyda'da Dürzilere yönelik katliamlar, yeni rejimin en ağır saldırıları olarak tarihe geçti.
AKIBETİ BİLİNMEYEN ALEVİ KADINLAR
Alevi kadınlara yönelik kaçırma suçları Lazkiye ve Tartus’ta yoğunlaştı. Alevi Bektaşi Federasyonu (ABF), Suriye İnsan Hakları Topluluğu (AHRS), Uluslararası Af Örgütü ve BM, 100’den fazla kadının kaçırıldığını belirtiyor. Reuters'ın 27 Haziran 2025 tarihli araştırmasına göre, Tartus, Lazkiye ve Hama bölgelerinde en az 33 Alevi kadın ve kız çocuğu kayboldu veya kaçırıldı. Ailelerden bin 500 ila 100 bin dolar arasında fidye istendi.
Ayrıca Lazkiye, Tartus, Humus ve Hama'daki 40 ayrı noktada en az bin 500 Alevi katledildi. Suriye İnsan Hakları Gözlemevi (SOHR), yüzlerce kadının katledildiğine dikkat çekiyor.
DÜRZİ KADINLAR KAÇIRILDI
Temmuz 2025'te Süveyda'da yaşanan çatışmalar, Dürzi kadınlar açısından yeni bir şiddet dalgasına dönüştü. HTŞ ve farklı çete gruplarının saldırısı yüzlerce can kaybına neden oldu.
BM insan hakları uzmanları, 21 Ağustos 2025'te yayımladıkları açıklamada, en az 105 Dürzi kadın ve kız çocuğunun kaçırıldığını, 80'inin ise akıbetinin bilinmediğini duyurdu. Bazı kadınların cinsel saldırıya uğradığına ve en az üç kadının tecavüzün ardından katledildiğine dikkat çekti.
BM Suriye Araştırma Komisyonu raporunda, kadınların bir bölümünün “esir takası” için kullanıldığı, bazı kadınların silahlı çeteler tarafından evlerinden kaçırıldığı belirtildi.
LÜBNAN: HİZBULLAH-İSRAİL SAVAŞININ GÖLGESİNDE KADINLAR
Lübnan'da kadınların yaşadığı insani yıkım, İsrail-Hizbullah arasında mart ayında yeniden başlayan savaşla daha da ağırlaştı. Karşılıklı saldırılar özellikle Güney Lübnan, Bekaa Vadisi ve Beyrut'un güney banliyölerinde yaşayan yüz binlerce insanı evlerini terk etmek zorunda bıraktı.
2 Mart-14 Haziran döneminde Lübnan'da en az 3 bin 783 kişi hayatını kaybetti, 11 bin 699 kişi yaralandı. Hayatını kaybedenler arasında 363 kadın ve 247 çocuk bulunuyordu.
620 BİNİ YERİNDEN EDİLDİ
BM’ye göre, savaş sonucunda yaklaşık 620 bin kadın ve kız çocuğu yerinden edildi. Bunların yaklaşık 16 bini hamile kadınlardan oluşuyordu. Ayrıca bin 450’den fazla kadın ve bin 36 çocuk ise yaralandı. Yerinden edilenler ise Beyrut ve çevresindeki toplu barınma merkezlerine, okullara ve akrabalarının yanına sığındı. Ancak geçici barınma alanları da kadınlar ve kız çocukları için güvenli yaşam koşulları sunamadı.
UNHCR'nin Mayıs 2026'da yayımladığı ve 180 toplu barınma merkezinin incelendiği güvenlik değerlendirmesi, aşırı kalabalık, yetersiz aydınlatma, kilitlenemeyen kapılar ve hijyen sorunlarını ortaya koydu. Kadınlara ve kız çocuklarına özel güvenli alanların yetersizliği de cinsel taciz, istismar ve diğer toplumsal cinsiyete dayalı şiddet risklerini artırdı.
ÖLÜM İLE YAŞAM ARASINDA
Savaşın kadınlar üzerindeki en ağır sonuçlarından biri, hamilelik ve doğum hizmetlerine erişimin kesintiye uğraması oldu. Reuters’un araştırmasına göre, savaşın ilk haftalarında Lübnan'da 13 bin 500 hamile kadın yerinden edildi. UNFPA'nın 26 Mart-1 Nisan 2026 dönemini kapsayan raporunda da yaklaşık 1,2 milyon kişinin yerinden edildiği, bunların 620 binini kadın ve kız çocuklarının oluşturduğu belirtildi.
ARTAN EKONOMİK VE BAKIM YÜKÜ
Yerinden edilmenin yarattığı koşullar, kadınların karşı karşıya kaldığı şiddet risklerini de artırdı. Kalabalık barınma merkezlerinde özel alan ve hijyenin olmaması, kadınların taciz ve istismar karşısındaki savunmasızlığını derinleştirdi.
AĞIR PSİKOLOJİK İZLER
Evini kaybetmek, sürekli saldırı tehdidi altında yaşamak, çocuklarının güvenliğinden endişe etmek ve geleceğe ilişkin belirsizlik, kadınların ruh sağlığını da ağır biçimde etkiliyor. UN Women'ın Eylül ayında yayınladığı araştırmasında, farklı kuşaklardan Lübnanlı kadınların savaş deneyimleri ele alındı.
Kadınların anlatımlarında ailelerinden ve sosyal çevrelerinden kopma, çocuklarının geleceğine ilişkin kaygı, sürekli saldırı korkusu ve yeniden ev kurabilme konusundaki belirsizlik öne çıktı. Özellikle çocuklarının bakımını tek başına üstlenen kadınlar, kendi korku ve travmalarını geri plana iterek ailelerini ayakta tutmaya çalışıyor.